Home / Begrippen
Begrippen
Alle begrippen van de eerste lezing van A tot Z, met het Arabisch en een korte definitie. Open een begrip voor de volledige uitleg.
Geen begrip gevonden.
A
- Accidenteel universale · al-ʿaraḍīالعَرَضِيّEen accidenteel universale valt buiten de werkelijkheid van datgene waarvan het gezegd wordt: het is geen deel van wat dat ding in wezen is.
- Algemeen accident · al-ʿaraḍ al-ʿāmmالعَرَضُ العَامّEen algemeen accident is een universale dat gezegd wordt van wat onder één werkelijkheid valt en ook van andere dingen, en dat er accidenteel van gezegd wordt.
- Argument · al-ḥujjaالحُجَّةEen argument is wat leidt tot een onbekende instemming.
B
- Beschrijvende definitie · al-rasmالرَّسْمEen beschrijvende definitie bepaalt wat iets is door een eigenschap. De volledige beschrijvende definitie verbindt het naaste geslacht met een eigenschap.
- Betekenisaanduiding door implicatie · dalālat al-iltizāmدَلَالَةُ الالْتِزَامBetekenisaanduiding door implicatie is wanneer een uiting iets aanduidt wat buiten haar betekenis ligt, maar er in het verstand vast bij hoort.
- Betekenisaanduiding door insluiting · dalālat al-taḍammunدَلَالَةُ التَّضَمُّنBetekenisaanduiding door insluiting is wanneer een uiting een deel aanduidt van de betekenis waarvoor ze is ingesteld.
- Betekenisaanduiding door overeenstemming · dalālat al-muṭābaqaدَلَالَةُ المُطَابَقَةBetekenisaanduiding door overeenstemming is wanneer een uiting de hele betekenis aanduidt waarvoor ze is ingesteld.
C
D
- Demonstratie · al-burhānالبُرْهَانEen demonstratie is een syllogisme dat is opgebouwd uit zekere premissen, en dat daardoor een zekere conclusie geeft.
- Dialectiek · al-jadalالجَدَلDialectiek is een syllogisme dat is opgebouwd uit algemeen aanvaarde premissen, of uit premissen die de tegenstander heeft toegegeven.
- Disjunctieve voorwaardelijke propositie · al-munfaṣilaالمُنْفَصِلَةEen disjunctieve voorwaardelijke propositie oordeelt dat twee proposities elkaar wel of niet uitsluiten.
E
- Eenvoudige omkering · al-ʿaks al-mustawīالعَكْسُ المُسْتَوِيEenvoudige omkering maakt van het subject van een propositie het predicaat en van het predicaat het subject. Bevestigend of ontkennend blijft gelijk, en de waarheid blijft behouden.
- Eigenschap · al-khāṣṣaالخَاصَّةEen eigenschap is een universale dat alleen gezegd wordt van wat onder één werkelijkheid valt, en dat er accidenteel van gezegd wordt.
- Enkelvoudige uiting · al-mufradالمُفْرَدEen enkelvoudige uiting is een uiting waarvan geen enkel deel een deel van haar betekenis aanduidt.
- Essentieel universale · al-dhātīالذَّاتِيّEen essentieel universale hoort bij de werkelijkheid van datgene waarvan het gezegd wordt: bij wat dat ding in wezen is.
- Essentiële definitie · al-ḥaddالحَدّEen essentiële definitie bepaalt wat iets is door zijn essentiële delen. De volledige essentiële definitie verbindt het naaste geslacht met het soortverschil.
F
G
- Gekwantificeerde propositie · al-maḥṣūraالمَحْصُورَةEen gekwantificeerde propositie zegt met een kwantor of het oordeel over het hele subject gaat of over een deel ervan.
- Geslacht · al-jinsالجِنْسEen geslacht is een universale dat gezegd wordt van veel dingen die verschillen in hun werkelijkheid, als antwoord op de vraag “wat is het?”
I
K
- Kennis · al-ʿilmالعِلْمIn de logica is kennis dat het verstand iets vat. Die kennis is ofwel alleen een voorstelling, ofwel een voorstelling waarbij ook een oordeel wordt geveld.
- Kleine en grote premisse · al-ṣughrā wa-l-kubrāالصُّغْرَى وَالكُبْرَىDe kleine premisse is de premisse met de kleine term; de grote premisse is de premisse met de grote term.
L
M
N
O
P
- Particulier begrip · al-juzʾīالجُزْئِيّEen particulier begrip is een betekenis waarvan de voorstelling op zich al uitsluit dat veel dingen haar delen.
- Poëtica · al-shiʿrالشِّعْرPoëtica is een syllogisme dat is opgebouwd uit verbeeldingen: premissen die de ziel naar iets doen verlangen of er afkeer van doen voelen.
- Predicaat · al-maḥmūlالمَحْمُولHet predicaat van een categorische propositie is wat van het subject bevestigd of ontkend wordt.
- Propositie · al-qaḍiyyaالقَضِيَّةEen propositie is een uitspraak waarvan we tegen de spreker kunnen zeggen dat hij de waarheid spreekt of dat hij liegt.
R
S
- Samengestelde uiting · al-murakkabالمُرَكَّبEen samengestelde uiting is een uiting waarvan een deel een deel van haar betekenis aanduidt.
- Sofistiek · al-mughālaṭaالمُغَالَطَةSofistiek is een syllogisme dat is opgebouwd uit schijnwaarheden: onware premissen die op ware lijken, of premissen die het niet-waarneembare beoordelen alsof het waarneembaar is.
- Soort · al-nawʿالنَّوْعEen soort is een universale dat gezegd wordt van veel dingen die overeenkomen in hun werkelijkheid, als antwoord op de vraag “wat is het?”
- Soortverschil · al-faṣlالفَصْلEen soortverschil is een universale dat van iets gezegd wordt als antwoord op de vraag “welk ding is het in zijn wezen?”
- Subject · al-mawḍūʿالمَوْضُوعHet subject van een categorische propositie is datgene waarover het oordeel gaat.
- Syllogisme · al-qiyāsالقِيَاسEen syllogisme is een uitspraak, opgebouwd uit proposities, waaruit – zodra die aanvaard zijn – noodzakelijk en uit zichzelf een andere uitspraak volgt.
T
U
- Uiting · al-lafẓاللَّفْظIn de logica wordt een uiting bestudeerd als een woord of woordgroep die volgens afspraak een betekenis aanduidt.
- Uitzonderend syllogisme · al-qiyās al-istithnāʾīالقِيَاسُ الاسْتِثْنَائِيّEen uitzonderend syllogisme is een syllogisme waarin de conclusie of haar tegenstrijdige propositie letterlijk in de premissen staat.
- Universale · al-kullīالكُلِّيّEen universale is een betekenis waarvan de voorstelling op zich niet uitsluit dat veel dingen haar delen.
V
- Verbindend syllogisme · al-qiyās al-iqtirānīالقِيَاسُ الاقْتِرَانِيّEen verbindend syllogisme is een syllogisme waarin de conclusie en haar tegenstrijdige propositie niet letterlijk in de premissen staan.
- Verbindende voorwaardelijke propositie · al-muttaṣilaالمُتَّصِلَةEen verbindende voorwaardelijke propositie oordeelt dat de ene propositie wel of niet geldt als de andere geldt.
- Verklarende uitspraak · al-qawl al-shāriḥالقَوْلُ الشَّارِحEen verklarende uitspraak is wat leidt tot een onbekende voorstelling.
- Verworven kennis · al-naẓarīالنَّظَرِيّVerworven kennis is kennis die we alleen door nadenken bereiken.
- Voorstelling · al-taṣawwurالتَّصَوُّرEen voorstelling is het begrijpen van een betekenis, zonder er iets over te oordelen.
- Voorwaardelijke propositie · al-sharṭiyyaالشَّرْطِيَّةEen voorwaardelijke propositie bestaat uit twee proposities die met elkaar verbonden zijn, of juist van elkaar gescheiden.