Definities

فَصْلٌ فِي التَّعْرِيفاتِ

مُعَرِّفُ الشَّيْءِ ما يُحْمَلُ عَلَيْهِ لِإِفادَةِ تَصَوُّرِهِ، وَهُوَ عَلَى أَرْبَعَةِ أَقْسامٍ: الحَدُّ التّامُّ، وَالحَدُّ النّاقِصُ، وَالرَّسْمُ التّامُّ، وَالرَّسْمُ النّاقِصُ؛ فَالتَّعْرِيفُ إِنْ كانَ بِالجِنْسِ القَرِيبِ وَالفَصْلِ القَرِيبِ يُسَمَّى حَدًّا تامًّا، كَتَعْرِيفِ الإِنْسانِ بِالحَيَوانِ النّاطِقِ؛ وَإِنْ كانَ بِالجِنْسِ البَعِيدِ وَالفَصْلِ القَرِيبِ، أَوْ بِهِ وَحْدَهُ، يُسَمَّى حَدًّا ناقِصًا؛ وَإِنْ كانَ بِالجِنْسِ القَرِيبِ وَالخاصَّةِ يُسَمَّى رَسْمًا تامًّا؛ وَإِنْ كانَ بِالجِنْسِ البَعِيدِ وَالخاصَّةِ أَوْ بِالخاصَّةِ وَحْدَها يُسَمَّى رَسْمًا ناقِصًا. مِثالُ الحَدِّ النّاقِصِ تَعْرِيفُ الإِنْسانِ بِالجِسْمِ النّاطِقِ أَوْ بِالنّاطِقِ فَقَطْ، وَمِثالُ الرَّسْمِ التّامِّ تَعْرِيفُ الإِنْسانِ بِالحَيَوانِ الضّاحِكِ، وَمِثالُ الرَّسْمِ النّاقِصِ تَعْرِيفُهُ بِالجِسْمِ الضّاحِكِ أَوْ بِالضّاحِكِ وَحْدَهُ. وَلا دَخْلَ فِي التَّعْرِيفاتِ لِلْعَرَضِ العامِّ؛ لِأَنَّهُ لا يُفِيدُ التَّمْيِيزَ.

Wat iets definieert, is wat ervan gezegd wordt om er een voorstelling van te geven. Het is er in vier soorten: de volledige essentiële definitie, de onvolledige essentiële definitie, de volledige beschrijvende definitie en de onvolledige beschrijvende definitie. Gebeurt de definitie met het naaste geslacht en het naaste soortverschil, dan heet ze een volledige essentiële definitie, zoals de definitie van de mens als redelijk dier. Gebeurt ze met het verre geslacht en het naaste soortverschil, of met dat soortverschil alleen, dan heet ze een onvolledige essentiële definitie. Gebeurt ze met het naaste geslacht en de eigenschap, dan heet ze een volledige beschrijvende definitie. Gebeurt ze met het verre geslacht en de eigenschap, of met de eigenschap alleen, dan heet ze een onvolledige beschrijvende definitie. Een voorbeeld van de onvolledige essentiële definitie is de mens definiëren als redelijk lichaam, of alleen als redelijk; van de volledige beschrijvende definitie: de mens definiëren als lachend dier; en van de onvolledige beschrijvende definitie: hem definiëren als lachend lichaam, of alleen als lachend. Het algemene accident heeft geen plaats in definities, omdat het geen onderscheid geeft.

al-Mirqāt · p. 21

فَصْلٌ

التَّعْرِيفُ قَدْ يَكُونُ حَقِيقِيًّا كَما ذَكَرْنا، وَقَدْ يَكُونُ لَفْظِيًّا، وَهُوَ ما يُقْصَدُ بِهِ تَفْسِيرُ مَدْلُولِ اللَّفْظِ، كَقَوْلِهِمْ: «سَعْدانَةٌ نَبْتٌ» وَ«الغَضَنْفَرُ الأَسَدُ». وَهٰهُنا قَدْ تَمَّتْ مَباحِثُ التَّصَوُّراتِ، أَعْنِي القَوْلَ الشّارِحَ.

Een definitie is soms echt, zoals we beschreven hebben, en soms woordelijk: een definitie die bedoeld is om uit te leggen wat een woord aanduidt, zoals wanneer men zegt: “Saʿdāna is een plant” en “Ghaḍanfar is de leeuw”. Hiermee zijn de besprekingen van de voorstellingen – ik bedoel van de verklarende uitspraak – voltooid.

al-Mirqāt · p. 22