فیلسوف نوافلاطونی که درآمد (Eisagōgē) کوتاهش بر مقولات ارسطو، نام ایساغوجی و نخستین موضوع آن، یعنی کلیات پنج‌گانه، را به آن داد.
Life
فرفوریوس در صور در فنیقیه زاده شد. نام بومی‌اش مالکوس، یعنی «پادشاه»، بود که به یونانی بازیلئوس (Basileus) برگردانده شد. او نخست در آتن نزد لونگینوس افلاطونی و سپس، از ۲۶۳ تا ۲۶۹ م، در رم نزد فلوطین درس خواند. در ۲۶۸ فلوطین به او توصیه کرد که برای بهبود از افسردگی به سیسیل برود، و او پس از مرگ فلوطین در ۲۷۰ نیز در آنجا ماند.
در اواخر عمر، حدود ۳۰۱، نوشته‌های فلوطین را با عنوان تاسوعات (انئادها) ویراست و زندگی فلوطین را بر آن‌ها کرد، که منبع اصلی زندگی هر دو مرد است. حدود شصت اثر به او نسبت داده می‌شود که بیشترشان اکنون از میان رفته یا پاره‌پاره‌اند، از جمله ردیه‌ای بزرگ با عنوان بر ضد مسیحیان. او در اواخر عمر ازدواج کرد و نامه به مارکلا را برای همسرش نوشت.
فرفوریوس بیش از فلوطین آمادهٔ آشتی دادن ارسطو با افلاطون بود. او نخستین افلاطونی بود که شروح به معنای واقعی بر آثار منطقی ارسطو نوشت، و از راه او مقولات متنی بنیادین و در مدارس نوافلاطونی شد. ایساغوجی او درآمد استاندارد در بیزانس، جهان سریانی و عربی و غرب لاتینی شد.
Uncertain or disputed
- سال‌های تولد و درگذشت: SEP ۲۳۴؟–۳۰۵؟، GEDSH (براک) حدود ۲۳۲–حدود ۳۰۵، و TDV درگذشت در ۳۰۴ را آورده‌اند.
- تاریخ و محل نگارش ایساغوجی (سیسیل، حدود ۲۶۸–۲۷۰) از گزارش شارحان باستانی آمونیوس، الیاس و داوود می‌آید، چنان‌که در آثار مرجع جدید نقل شده است؛ SEP تاریخی نمی‌دهد.
Works
- ایساغوجی (Eisagōgē، «درآمد»)؛ به عربی ایساغوجی یا المدخل إِيسَاغُوجِي — بر ارسطودرآمدی بر مقولات ارسطو دربارهٔ کلیات پنج‌گانه، خطاب به خروسائوریوس (Chrysaorius)؛ شارحان باستانی آن را به سال‌های اقامت او در سیسیل (حدود ۲۶۸–۲۷۰) نسبت می‌دهند. به لاتینی (ماریوس ویکتورینوس، بوئتیوس)، سریانی (ترجمه‌ای گمنام در اوایل قرن ششم م؛ آثاناسیوس بلدی، ۶۴۵ م) و عربی (ابوعثمان دمشقی؛ ترجمه‌های پیشین‌تر از میان رفته‌اند) ترجمه شد. متن یونانی به تصحیح آ. بوسه (A. Busse) (CAG IV.1، ۱۸۸۷)؛ ترجمه و شرح انگلیسی از جاناتان بارنز (Jonathan Barnes) (۲۰۰۳).اثر
- شروح بر مقولات ارسطو — بر ارسطوشرحی کوتاه‌تر بر جای مانده است؛ شرحی بلندتر در هفت کتاب، خطاب به گدالیوس (To Gedalius)، تنها از پاره‌ها شناخته بود تا اینکه گزارش شد پالیمپسستی بخش چشمگیری از آن را در بر دارد (SEP).شرح
- زندگی فلوطین و ویرایش تاسوعاتحدود ۳۰۱ م.چاپ
Reception
ایساغوجی تنها اثر فرفوریوس است که ترجمهٔ عربی‌اش بر جای مانده است (SEP)، و تنها اثری از او که به سریانی ترجمه شد (براک، GEDSH).
TDV یادآوری می‌کند که «ایساغوجی» در جهان اسلام نام مشترک آثاری شد که با همان هدف کتاب او نوشته می‌شدند.
ابن سینا ایساغوجی را در المدخلِ الشفاء از نو پرداخت و فرفوریوس را در چند نکته، به‌ویژه در تعریف ، اصلاح کرد (دی وینچنزو).
Sources (10)
- Stanford Encyclopedia of Philosophy, ‘Porphyry’
- Gorgias Encyclopedic Dictionary of the Syriac Heritage, ‘Porphyry (ca. 232 – ca. 305)’ (Sebastian P. Brock)
- TDV İslâm Ansiklopedisi, ‘FURFÛRİYÛS’
- TDV İslâm Ansiklopedisi, ‘ÎSÂGŪCÎ’ (Abdulkuddüs Bingöl)
- Wikipedia, ‘Isagoge’
- The Logic Museum, ‘Porphyry, Isagoge’
- Porphyry, Introduction, translated with a commentary by Jonathan Barnes (Oxford: Clarendon Press, 2003), CiNii catalogue record
- Porphyry, Introduction (Isagoge) to the Categories of Aristotle, older English translation (tertullian.org)
- Stanford Encyclopedia of Philosophy, ‘Greek Sources in Arabic and Islamic Philosophy’ (Cristina D’Ancona)
- Silvia Di Vincenzo, ‘Avicenna’s reworking of Porphyry’s “common accident” in the light of Aristotle’s Categories’, Documenti e studi sulla tradizione filosofica medievale 27 (2016)