ابوعثمان دمشقی

پزشک و مترجمی در بغداد که ترجمهٔ عربی او از ایساغوجیِ فرفوریوس تنها ترجمه‌ای است که کامل بر جای مانده است.

Life

ابوعثمان سعید بن یعقوب دمشقی، چنان‌که نسبتش نشان می‌دهد، با دمشق پیوند داشت. او در روزگار خلافت مقتدر (۲۹۵–۳۲۰ ق / ۹۰۸–۹۳۲ م) در بغداد به‌عنوان پزشک و مترجمی کامیاب شناخته شد و پزشک ویژهٔ وزیر علی بن عیسی بود.

بنا بر گزارش ابن ابی‌اصیبعه به نقل از ثابت بن سنان، هنگامی که علی بن عیسی در ۳۰۲ ق / ۹۱۴ م بیمارستانی را در بغداد بازسازی کرد، سعید را رئیس پزشکان آن کرد و سرپرستی بیمارستان‌های بغداد، مکه و مدینه را به او سپرد. او زمانی پس از آن درگذشت؛ تاریخ درگذشتی ثبت نشده است.

او از متون سریانی و یونانی بسیار ترجمه کرد: افزون بر ایساغوجیِ فرفوریوس، طوبیقا () و بخش‌هایی از طبیعیات ارسطو، مقالهٔ دهم اصول اقلیدس با شرح پاپوس، آثاری از جالینوس، و آثار بسیاری از اسکندر افرودیسی یا منسوب به او (TDV).

Uncertain or disputed

تاریخ تولد و تاریخ دقیق درگذشت او معلوم نیست؛ TDV تنها می‌گوید که پس از ۳۰۲ ق / ۹۱۴ م درگذشت.
ترجمهٔ او نخستین ترجمهٔ عربی نبود: از ترجمه‌های پیشین‌تری گزارش شده است (ابن مقفع یا پسرش، رقی، شاید حنین بن اسحاق)، اما آن‌ها از میان رفته‌اند یا محل اختلاف‌اند.

Works

ترجمهٔ عربی ایساغوجیِ فرفوریوس (کتاب ایساغوجی) كِتَابُ إِيسَاغُوجِي — بر فرفوریوساز روی ترجمهٔ سریانی آثاناسیوس بلدی فراهم شده است (SEP، به نقل از گیکیه). تنها ترجمهٔ کامل عربی که بر جای مانده، در نسخهٔ خطی ارغنون پاریس، BnF arabe 2346 (دی وینچنزو). احمد فؤاد اهوانی و عبدالرحمن بدوی هر دو آن را در ۱۹۵۲ تصحیح کردند. ابن سینا از آن بهره برد و در شرح ابن الطیب نقل شده است.ترجمه
ترجمهٔ عربی طوبیقای ارسطو (کتاب الجدل) كِتَابُ الجَدَلِ — بر ارسطوبنا بر TDV در هفت مقاله.ترجمه
درآمدی بر قیاس‌های حملی، منسوب به فرفوریوس — بر فرفوریوسدر SEP (دانکونا) از آن یاد شده است.ترجمه

Sources (7)