فیلسوف یونانی که ایساغوجیِ فرفوریوس به‌عنوان درآمدی بر آثار منطقی او، یعنی ارغنون، نوشته شد.
Life
ارسطو در ۳۸۴ پ.م در استاگیرا، شهری کوچک در شمال یونان، زاده شد. در حدود هفده‌سالگی به آتن رفت و تا مرگ افلاطون در ۳۴۷ در آکادمی او ماند. در ۳۳۵ مدرسهٔ خودش را در آتن بنیاد نهاد، لوکئیون (لیسه)، که اعضایش بعدها مشائیان خوانده شدند. پس از مرگ اسکندر مقدونی در ۳۲۳ آتن را به سوی خالکیس ترک کرد و در ۳۲۲ همان‌جا درگذشت.
شارحان باستانی بعدها رساله‌های منطقی او را زیر نام ارغنون، یعنی «ابزار»، گرد آوردند، عنوانی که خود ارسطو هرگز به کار نبرد: مقولات، باری ارمینیاس (العبارة)، تحلیلات نخستین و دوم، طوبیقا () و سوفسطیقا (ابطال‌های سوفسطایی). مقولات، که معمولاً از آثار نخستین او شمرده می‌شود، ده گونهٔ بنیادین هستی را برمی‌شمارد که با جوهر آغاز می‌شود.
ارسطو در طوبیقا گاه چهار گونه (، خاصه، و عرض) را دربرگیرندهٔ همهٔ حمل‌ها می‌داند. شارحان بعدی این‌ها را به پنج‌گانه (جنس، ، ، خاصه و عرض) بدل کردند، و ایساغوجیِ فرفوریوس آن‌ها را به‌عنوان آمادگی برای خواندن مقولات توضیح می‌دهد. فارابی را «معلم ثانی» خواندند، چون ارسطو معلم اول شمرده می‌شد.
Works
- مقولات (کتاب المقولات) كِتَابُ المَقُولَاتِنخستین کتاب ارغنون؛ ایساغوجیِ فرفوریوس به‌عنوان درآمدی بر آن نوشته شد.اثر
- طوبیقا (کتاب الجدل) كِتَابُ الجَدَلِتقسیم چهارگانهٔ محمولات نزد ارسطو را در بر دارد، که نقطهٔ آغاز کلیات پنج‌گانه است. از جمله ابوعثمان دمشقی آن را به عربی ترجمه کرد (TDV).اثر
Reception
در مدارس اسکندرانی و در سنت‌های سریانی و عربی، ایساغوجیِ فرفوریوس پیش از مقولات ارسطو خوانده می‌شد و ارغنون عربی با آن آغاز می‌شد.
از ابن سینا به بعد، دانان عربی‌نویسِ متأخر بیشتر بر پایهٔ ابن سینا کار می‌کردند تا مستقیماً بر پایهٔ متون ارسطو (استریت، SEP).
Sources (7)
- Stanford Encyclopedia of Philosophy, ‘Aristotle’
- Stanford Encyclopedia of Philosophy, ‘Aristotle’s Logic’
- Stanford Encyclopedia of Philosophy, ‘al-Farabi’
- Stanford Encyclopedia of Philosophy, ‘Ammonius’
- TDV İslâm Ansiklopedisi, ‘SAÎD b. YA‘KŪB’
- Averroes, Middle Commentary on Porphyry’s Isagoge and on Aristotle’s Categories, ed. Herbert A. Davidson (Mediaeval Academy of America, 1969), Texas A&M catalogue record
- Stanford Encyclopedia of Philosophy, ‘Arabic and Islamic Philosophy of Language and Logic’ (Tony Street)