Kâtî'nin şerhine yazılmış en erken ve en yaygın okunan hâşiyelerden birinin müellifi; bu hâşiye uzun süre Anadolu'daki medrese müfredatının parçası oldu.
Hayatı
Tâlişî neredeyse yalnızca Kâtî'nin şerhine yazdığı hâşiyeyle tanınır. Alman yazma katalogları onu Muhyiddin et-Tâlicî diye adlandırır ve 884/1479'a tarihlendirir; Adem Evmeş de Nicholas Rescher'in Arap tarihine dayanarak aynı vefat tarihini verir. Adı et-Tâlişî diye de okunur; Kâtip Çelebi'nin Kashf al-ẓunūn'unun dijital metninde bozulmuş al-Tālithī şekli geçer.
Hâşiyesini neşreden bir yüksek lisans tezi, onu Kâtî'nin şerhine yazılmış en erken hâşiyelerden biri, medrese müfredatında uzun süre kalmış ve on yedinci yüzyıldan sonra Anadolu'da yaygınlaşmış bir eser olarak tarif eder. Bu çalışmaya göre en belirgin özelliği, Īsāghūjī'nin neden bu şekilde tertip edildiğini ayrıntılı olarak açıklamasıdır.
Belirsiz veya tartışmalı
- Tarihleri arasında büyük farklar vardır: 884/1479 (VOHD kataloğu; Rescher'e dayanarak Evmeş), soru işaretiyle 887/1482 (Marmara Üniversitesi tezi), “1480” (Tekin); Islamisation of Anatolia veri tabanı ise hâşiyesinin 1085'te (1674–75) yazıldığını söyler; bu da onu iki yüzyıl sonraya yerleştirir.
- Nisbesinin şekli: et-Tâlişî veya et-Tâlicî.
Eserleri
- Ḥāshiya ʿalā Sharḥ Īsāghūjī li-l-Kātī (Ḥāshiyat Muḥyī al-Dīn) حَاشِيَةُ مُحْيِي الدِّينِ عَلَى شَرْحِ إِيسَاغُوجِي لِلْكَاتِي — üzerine KâtîTürkiye ve Avrupa kütüphanelerinde pek çok nüshası vardır. 1169/1755–56 tarihli bir Berlin nüshası, Kâtî'nin metnini kırmızı bir qāla ile, şerhi ise kırmızı bir aqūlu ile işaretler. Kâtî'nin modern naşiri, “Muhyiddin'in hâşiyesi”ni şerh üzerine yazılmış faydalı hâşiyeler arasında sayar.hâşiye
Etkisi
Alaattin Tekin ve Adem Evmeş, Kâtî'nin şerhini Tâlişî'nin hâşiyesiyle birlikte Īsāghūjī'nin en iki “şerh zinciri”nden biri olarak tarif eder; diğeri Fenârî ile Kul Ahmed'dir.
Kaynaklar (8)
- Marmara University thesis: Muhyiddin et-Tâlişî’nin Haşiyetu Muhyiddin ala Şerh-i İsaguci li’Hesmekâtî adlı eserinin tahlil ve tahkiki (abstract)
- Leipzig KOHD manuscript record: at-Tāliǧī, Ḥāšiya ʿalā Šarḥ Īsāġūǧī (Hs. or. 307)
- Leipzig KOHD manuscript record: at-Tāliǧī, Ḥāšiya ʿalā Šarḥ al-Īsāġūǧī (Hs. or. 4821)
- Staatsbibliothek zu Berlin, Hs. or. 1715-4: Ḥāšiyat Muḥyi-’d-Dīn on al-Kātī (Qalamos)
- Islamisation of Anatolia database: al-Bardaʿī’s gloss (Milli Kütüphane A 1364), with notes on other glosses on al-Kātī
- Adem Evmeş, comparison of al-Kātī’s and al-Fanārī’s commentaries, Bozok Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 17 (2020)
- Alaattin Tekin, review of Ferruh Özpilavcı, Ebherî Îsâgûcî ve Şerhi, Mantık Araştırmaları Dergisi 1 (2019)
- Kâtip Çelebi (Ḥājjī Khalīfa), Kashf al-ẓunūn, entry ‘Īsāghūjī’: glosses on al-Kātī