al-Shifāʾ'nın mantık kısmının ilk kitabı olan al-Madkhal'ı Porfirios'un Isagoge'sini yeniden işleyen ve mantığı, al-Abharī'ninki gibi sonraki el kitaplarının temeli hâline gelen filozof ve hekim.
Life
İbn Sînâ, Buhara yakınlarında bir köy olan Afşene'de doğdu. TDV doğumunu 370/980 civarına tarihlendirir; Stanford Encyclopedia ise yalnızca 970'lerde, belki 964 kadar erken bir tarihte doğduğunu söyler. Gençliğinde Porfirios'un Isagoge'sini hocası Nâtilî ile okudu (TDV).
Sâmânîlere ve sonra birkaç mahallî hükümdara hekim ve danışman olarak hizmet etti; meslek hayatını İsfahan'da Alâüddevle'nin sarayında tamamladı. 428/1037'de Hemedan'da vefat etti ve orada defnedildi. Sonraki âlimler onu eş-Şeyhü'r-Reîs diye andılar.
Ansiklopedisi al-Shifāʾ (“Şifa”) mantıkla, kısmı da Isagoge'yi yeniden işlediği “Giriş” anlamındaki al-Madkhal ile başlar. Ayrıca daha kısa olan al-Najāt'ı ve hayatının sonlarında, mantığı yeni bir tertiple sunarak sonraki geleneği biçimlendiren al-Ishārāt wa-l-tanbīhāt'ı yazdı. Ona göre mantık, ve etrafında düzenlenir.
Uncertain or disputed
- Doğum yılı: TDV'de ve geleneksel anlatımda 370/980 civarı; Stanford Encyclopedia 970'leri, belki 964 kadar erken bir tarihi verir.
Works
- al-Madkhal (Kitāb al-Shifāʾ, Mantık I) المَدْخَلُ مِنْ كِتَابِ الشِّفَاءِ — üzerine PorfiriosIsagoge'nin 1020'lerden kalma müstakil bir yeniden işlenişi. Beş küllîyi mantığın konusunun (ikinci makullerin) zorunlu özellikleri olarak ele alır, Porfirios'un araz-ı âma dair üçüncü tanımını reddeder ve arazı (ʿaraḍ) arazîden (ʿaraḍī) ayırır. al-Shifāʾ'nın Kahire neşrinde basıldı (1952'den itibaren); Silvia Di Vincenzo'nun İngilizce tercümeli yeni tenkitli neşri (De Gruyter, 2021). On ikinci yüzyılda Latinceye de çevrildi.eser
- al-Najāt النَّجَاةُÇok kısaltılmış bir külliyat; mantık kısmı büyük ölçüde onun 1014 civarındaki görüşlerini yansıtır (SEP).eser
- al-Ishārāt wa-l-tanbīhāt الإِشَارَاتُ وَالتَّنْبِيهَاتُMantığı özgün bir şekilde düzenleyen ve çok yaygın biçimde şerh edilen son külliyatı (1030'lar).eser
Reception
Sonraki Arap mantıkçıları çoğunlukla Aristoteles ve Porfirios'tan değil, İbn Sînâ'dan hareketle çalıştılar; Tony Street'in ifadesiyle onun eseri, çoğu için “Organon'u önemsiz kıldı” (SEP).
al-Abharī'nin Īsāghūjī'si ve Kâtibî'nin Shamsiyya'sı da dâhil olmak üzere on üçüncü yüzyıl el kitapları bu İbn Sînâ sonrası geleneğe aittir.
Sources (7)
- TDV İslâm Ansiklopedisi, ‘İBN SÎNÂ’
- Stanford Encyclopedia of Philosophy, ‘Ibn Sina [Avicenna]’
- Stanford Encyclopedia of Philosophy, ‘Ibn Sina [Avicenna]: Logic’
- Stanford Encyclopedia of Philosophy, ‘Arabic and Islamic Philosophy of Language and Logic’ (Tony Street)
- Silvia Di Vincenzo, Avicenna, The Healing, Logic: Isagoge. A New Edition, English Translation and Commentary of the Kitāb al-Madḫal (De Gruyter, 2021)
- Silvia Di Vincenzo, ‘Avicenna’s reworking of Porphyry’s “common accident” in the light of Aristotle’s Categories’, Documenti e studi sulla tradizione filosofica medievale 27 (2016)
- Silvia Di Vincenzo, doctoral thesis on Avicenna’s Kitāb al-Madkhal (Scuola Normale Superiore, Pisa)