el-Mirkât'ın baskıları

1Yazmalar ve on dokuzuncu yüzyıl taş baskıları

el-Mirkât, Kuzey Hindistan'da yazma çağının sonunda, on dokuzuncu yüzyılın başlarında yazıldı ve okuyucularının çoğuna baskı yoluyla ulaşmış görünmektedir. Bu makale için başvurulan kaynaklar yazmalarını taramaz ve burada hiçbiri tarif edilmemiştir. TDV İslâm Ansiklopedisi, Fazl-ı İmâm'ın eserlerinin yazmaları için A. G. Ellis'in British Museum kataloğuna, Storey'nin Persian Literature'ına ve Encyclopaedia of Islam'a atıf yapar; bunlara başvurulmamıştır.

Görülen en erken tarihli baskı, Delhi'deki Maṭbaʿ Sayyid al-Maṭābiʿ'den çıkmış 1286/1869 tarihli küçük bir taş baskıdır; bugün Aligarh Müslüman Üniversitesi'nin Maulana Azad Library'sindedir ve Digital Library of India tarafından taranmıştır. Kapak sayfası yılı hem hicrî hem milâdî takvimle verir ve metin 2'den 32'ye kadar olan sayfaları doldurur.

British Library, TDV'nin ilk baskılar olarak kabul ettiği 1886 ve 1888 tarihli iki sonraki Delhi taş baskısına sahiptir. 32 sayfalık 1886 baskısı, Nu'mâniyye medresesinde hoca olan Muhammed Abdülmecîd'in kenar notlarıyla hazırlanmıştır; 48 sayfalık 1888 baskısı Mirqāt muḥashshā adını taşır ve Mevlevî İ'câz Ahmed'in derlediği notları içerir. İkisi de kitabı al-Mirqāt al-mīzāniyya olarak kataloglar.

Şerhler de aynı dönemde basıldı: Abdülhak Hayrâbâdî'nin Sharḥ al-Mirqāt'ı [Râmpur]'da 1866'da, Seyyid Ali Hasan Bhopâlî'nin Farsça Hadiyya-yi Shāhjahāniyya'sı ise Kanpur'da 1879'da.

2Diyûbend, Kanpur ve Haydarâbâd, 1915–1921

Kutub Khāna Iʿzāziyya'nın bir Diyûbend taş baskısı, metni bir çerçeve içinde iri, kısmen harekeli bir hatla, kenarlarda ise Muhammed İmâdüddin Şerkotî'nin hâşiyesi al-Mirʾāt (1336/1917'de tamamlandı) ile birlikte basar; dolayısıyla 1917'den ya da daha sonrasından olmalıdır. Keşmir Üniversitesi'nin Allama Iqbal Library'sinden bir nüsha archive.org'dadır.

Kanpur'daki Maṭbaʿ Niẓāmī, Abdülhak'ın şerhini Rebîülâhir 1333/1915'te bastı (Al-Qamar); archive.org'daki bir Maṭbaʿ Niẓāmī baskısının taramasında şerhin ardından öğrencisi Berekât Ahmed'in râbıta (al-wujūd al-rābiṭī) üzerine bir risâlesi gelir. 1339/1921'de Haydarâbâd'daki Osmania Üniversitesi'nin Dār al-Ṭabʿ'ı, lise bitirme (matriculation) müfredatı için bir Urduca tercüme yayımladı.

3Modern baskılar ve taramalar

Bugün el-Mirkât, Ders-i Nizâmî'ye hizmet eden yayıncıların çoğu tarafından basılmaktadır. Karaçi'deki Maktaba al-Bushrā onu tek başına ve Taysīr al-manṭiq ve Īsāghūjī ile birlikte üçü bir arada bir ciltte yayımlar; bir Qadīmī baskısının ve Urduca notlu bir “Ashrafiyya” baskısının taramaları da dolaşımdadır; Maktabat al-Madīna (Dawat-e-Islami) metni satır arası açıklamalar ve al-Mishkāt notlarıyla yayımlar (archive.org nüshası 2015); Lahor'daki Maktaba Qādiriyya ise Şeref Kādirî'nin hâşiyesi al-Mirḍāt'ı bastı. Hindistan'da Dâbhel'deki Idārat al-Ṣiddīq metni Taqwiyat al-Mirqāt ile birlikte yayımlar.

2025'te Maktaba al-Ghānim, Şerkotî'nin hâşiyesi al-Mirʾāt ve manzum versiyon Sullam al-ruqāt li-naẓm al-Mirqāt ile birlikte 632 sayfalık bir baskı yayımladı; 2026'da ise Musa Furber'in Islamosaic baskısı Arapça metni bir İngilizce tercümenin karşısında bastı.

Metnin yazmalara ve erken baskılara dayanan tenkitli bir neşri bulunamadı. Şerhlerden Abdülhak'ın Sharḥ al-Mirqāt'ı Abdülhamîd et-Türkmânî tarafından neşredilmiştir (Amman: Dār al-Nūr al-Mubīn, 2019, 816 s.) ve bir Kanpur baskısının tıpkıbasımı 2022'de Lahor'da yayımlanmıştır.

Birçok baskı çevrimiçi okunabilir. archive.org'daki Digital Library of India taramaları arasında 1869 Delhi taş baskısı, al-Mirʾāt'lı Diyûbend taş baskısı ve 1921 Osmania Urduca tercümesinin iki nüshası vardır. Aralarında al-Bushrā, Qadīmī ve Maktabat al-Madīna baskıları ile bir “Ashrafiyya” baskısının bulunduğu modern Pakistan baskıları ve Abdülhak'ın şerhinin Kanpur baskısının bir taraması okuyucular tarafından yüklenmiştir. British Library taş baskılarına Gale'in Early Arabic Printed Books from the British Library veri tabanından ulaşılabilir.