De logica: grondlegger, definitie, onderwerp en doel

فائِدَةٌ

اِعْلَمْ أَنَّ أَرِسْطاطالِيسَ الحَكِيمَ مُدَوِّنُ هٰذا العِلْمِ بِأَمْرِ الإِسْكَنْدَرِ الرُّومِيِّ، وَلِهٰذا يُلَقَّبُ بِالمُعَلِّمِ الأَوَّلِ، وَالفارابِيُّ هَذَّبَ هٰذا الفَنَّ، وَهُوَ المُعَلِّمُ الثّانِي، وَبَعْدَ إِضاعَةِ كُتُبِ الفارابِيِّ فَصَّلَهُ الشَّيْخُ أَبُو عَلِيِّ بْنُ سِينا.

Weet dat de filosoof Aristoteles deze wetenschap op schrift heeft gesteld in opdracht van Alexander de Griek; daarom krijgt hij de titel “de Eerste Leraar”. Al-Fārābī heeft deze discipline verfijnd, en hij is de Tweede Leraar. Nadat de boeken van al-Fārābī verloren waren gegaan, heeft de Shaykh Abū ʿAlī ibn Sīnā haar uitvoerig uiteengezet.

al-Mirqāt · p. 7

فَصْلٌ

وَلَعَلَّكَ عَلِمْتَ مِمّا تَلَوْنا عَلَيْكَ فِي بَيانِ الحاجَةِ حَدَّ المَنْطِقِ وَتَعْرِيفَهُ مِنْ أَنَّهُ عِلْمٌ بِقَوانِينَ تَعْصِمُ مُراعاتُها الذِّهْنَ عَنِ الخَطَإِ فِي الفِكْرِ.

Misschien is uit wat we bij de uitleg van de behoefte [aan logica] hebben voorgedragen al duidelijk geworden wat de essentiële definitie en de definitie van de logica is: ze is een wetenschap van regels waarvan de naleving de geest beschermt tegen fouten in het denken.

al-Mirqāt · p. 7

فَصْلٌ

مَوْضُوعُ كُلِّ عِلْمٍ ما يُبْحَثُ فِيهِ عَنْ عَوارِضِهِ الذّاتِيَّةِ لَهُ، كَبَدَنِ الإِنْسانِ لِلطِّبِّ، وَالكَلِمَةِ وَالكَلامِ لِعِلْمِ النَّحْوِ؛ فَمَوْضُوعُ المَنْطِقِ المَعْلُوماتُ التَّصَوُّرِيَّةُ وَالتَّصْدِيقِيَّةُ، لٰكِنْ لا مُطْلَقًا، بَلْ مِنْ حَيْثُ إِنَّها مُوصِلَةٌ إِلَى المَجْهُولِ التَّصَوُّرِيِّ وَالتَّصْدِيقِيِّ.

Het onderwerp van elke wetenschap is datgene waarvan de essentiële accidenten erin onderzocht worden, zoals het menselijk lichaam voor de geneeskunde, en het woord en de zin voor de grammatica. Het onderwerp van de logica is dus het gekende, zowel wat tot de voorstelling als wat tot de instemming behoort; maar niet zonder meer: alleen voor zover het leidt tot het onbekende, van de voorstelling of van de instemming.

al-Mirqāt · p. 7

فائِدَةٌ

اِعْلَمْ أَنَّ لِكُلِّ عِلْمٍ وَصِناعَةٍ غايَةً، وَإِلّا لَكانَ طَلَبُهُ عَبَثًا وَالجِدُّ فِيهِ لَغْوًا، وَغايَةُ عِلْمِ المِيزانِ الإِصابَةُ فِي الفِكْرِ وَحِفْظُ الرَّأْيِ عَنِ الخَطَإِ فِي النَّظَرِ.

Weet dat elke wetenschap en elke kunst een doel heeft; anders zou het zoeken ernaar zinloos zijn en de inspanning ervoor ijdel. Het doel van de wetenschap van de weegschaal is juist denken en het inzicht behoeden voor fouten in het nadenken.

al-Mirqāt · p. 7

فَصْلٌ

لا شُغْلَ لِلْمَنْطِقِيِّ مِنْ حَيْثُ إِنَّهُ مَنْطِقِيٌّ بِبَحْثِ الأَلْفاظِ، كَيْفَ وَهٰذا البَحْثُ بِمَعْزِلٍ عَنْ غَرَضِهِ وَغايَتِهِ! مَعَ ذٰلِكَ فَلا بُدَّ مِنْ بَحْثِ الأَلْفاظِ الدّالَّةِ عَلَى المَعانِي؛ لِأَنَّ الإِفادَةَ وَالاِسْتِفادَةَ مَوْقُوفَةٌ عَلَيْهِ، وَلِذٰلِكَ يَقَعُ بَحْثُ الدَّلالَةِ وَالأَلْفاظِ فِي كُتُبِ المَنْطِقِ.

De logicus heeft als logicus niets te maken met het onderzoek van uitingen. Hoe zou hij, als dat onderzoek ver van zijn bedoeling en doel af ligt? Toch moeten de uitingen die betekenissen aanduiden onderzocht worden, want het overdragen van kennis aan anderen en het ontvangen ervan van anderen hangt daarvan af. Daarom komt de bespreking van de betekenisaanduiding en van de uitingen voor in boeken over logica.

al-Mirqāt · p. 8