Şeyhülislâm Zekeriyyâ el-Ensârî

Geç Memlük dönemi Kahire'sinin önde gelen Şâfiî fakihi; şerhi al-Maṭlaʿ Mısır'da defalarca basıldı ve Mısırlı âlimlerin hâşiyelerine konu oldu.

Life

Zekeriyyâ el-Ensârî, doğu Mısır'da Bilbeys ile Abbâse arasındaki Süneyke'de doğdu; çağdaşları İbn İyâs ve İbnü'l-Hımsî doğum yılını 824/1421 olarak verir. Babasının vefatından sonra annesi onu Kahire'ye gönderdi (841/1437) ve orada Ezher'de okudu. Kendi hocalarını sıraladığı listede, aralarında İbn Hacer el-Askalânî, Kemâleddin İbnü'l-Hümâm, Muhyiddin Kâfiyeci ve Celâleddin el-Mahallî'nin de bulunduğu yüzü aşkın âlimin adını verir; yalnızca fıkıh ve dinî değil, dil, astronomi, aritmetik, cebir ve tıbbı da tahsil etti.

Kahire'deki birçok medrese ve tekkede ders verdi; öğrencileri arasında İbn Hacer el-Heytemî, Hatîb eş-Şirbînî ve Abdülvehhâb eş-Şa'rânî vardır. Birkaç kez reddettikten sonra 6 Receb 886'da (31 Ağustos 1481) Sultan Kayıtbay'dan Şâfiî kadılkudâtlığını kabul etti ve bu görevi, aralıklarla, birkaç sultan döneminde 906/1501'de azledilinceye kadar sürdürdü. Cenazesinde bulunan İbn İyâs, vefatını 3 Zilhicce 926 Çarşamba (14 Kasım 1520) olarak Kahire'de kaydeder; İmam Şâfiî'nin kabrinin yakınında Karâfe kabristanına defnedildi.

Fıkha dair eserleri sonraki Şâfiîler için temel kaynak oldu ve pek çok ihtisar, şerh ve hâşiyeye oldu. Īsāghūjī'ye yazdığı kısa şerh, ve tasnifi üzerine yazdığı birkaç eser arasında yer alır.

Uncertain or disputed

Vefat tarihi: TDV, olaya şahit olan İbn İyâs'a dayanarak 3 Zilhicce 926'yı (14 Kasım 1520) verir ve diğer tarihleri reddeder; Kâtip Çelebi'nin Kashf al-ẓunūn'u ve Kâtî'nin modern naşiri 910'u, Aydarûsî ise 925'i verir.
Doğum yılı: 824/1421 (İbn İyâs, İbnü'l-Hımsî), 823/1420 (Gazzî) veya 826/1423 (Sehâvî).
Adın harekeleri farklı okunur: kütüphane katalogları al-Maṭlaʿ der, TDV ise el-Muṭṭalaʿ (al-Muṭṭalaʿ) diye yazar.

Works

al-Maṭlaʿ (Sharḥ Īsāghūjī) المَطْلَع — üzerine Īsāghūjīal-ḥamdu li-llāhi alladhī manaḥa aḥibbatahu bi-l-luṭfi wa-l-tawfīq sözleriyle başlar (Kâtip Çelebi). TDV'ye göre Yûsuf b. Sâlim el-Hifnî'nin hâşiyesiyle Bulak'ta (1282, 1283) ve Kahire'de (hicrî 1328, 1329, 1332–33, 1345) basıldı.şerh
Sharḥ Ḍābiṭat al-ashkāl al-arbaʿa شَرْحُ ضَابِطَةِ الأَشْكَالِ الأَرْبَعَةTeftâzânî'nin kıyasın dört şekli üzerine yazdığı kısa mantık metnine bir şerh.şerh
al-Luʾluʾ al-naẓīm fī rawm al-taʿallum wa-l-taʿlīm اللُّؤْلُؤُ النَّظِيمOtuz sekiz ilmin tanımları ve faydaları.eser

Reception

TDV, al-Maṭlaʿ'ı Fenârî'nin şerhiyle birlikte Īsāghūjī şerhlerinin en meşhuru olarak anar.

Mısır'da kendisi de hâşiyelere oldu: Yûsuf b. Sâlim el-Hifnî (ö. 1762 veya 1763; şerhle birlikte basıldı), Şihâbüddin el-Kalyûbî (ö. 1069/1659; yazma) ve Hasan el-Attâr (ö. 1250/1834; Kahire 1321'de basıldı) tarafından.

Kâtî'nin modern naşiri onu, Fenârî, Mağnîsâvî ve Gelenbevî'nin şerhlerinin yanında hâlâ okunmaya değer şerhler arasında sayar.

Sources (7)