Vooraanstaande Shāfiʿitische jurist in het laat-Mammelukse Caïro. Zijn commentaar al-Maṭlaʿ werd in Egypte vele malen gedrukt en kreeg glossen van Egyptische geleerden.
Leven
Zakariyyā al-Anṣārī werd geboren in Sunayka, tussen Bilbays en al-ʿAbbāsa in het oosten van Egypte; zijn tijdgenoten Ibn Iyās en Ibn al-Ḥimṣī geven 824/1421 als jaar. Na de dood van zijn vader stuurde zijn moeder hem naar Caïro (841/1437), waar hij aan al-Azhar studeerde. In zijn eigen lijst van leraren noemt hij ruim honderd geleerden, onder wie Ibn Ḥajar al-ʿAsqalānī, Kamāl al-Dīn Ibn al-Humām, Muḥyī al-Dīn al-Kāfiyajī en Jalāl al-Dīn al-Maḥallī. Hij studeerde niet alleen recht en de religieuze wetenschappen, maar ook taal, astronomie, rekenkunde, algebra en geneeskunde.
Hij gaf les in verschillende madrasa's en soefiverblijven in Caïro, en tot zijn leerlingen behoorden Ibn Ḥajar al-Haytamī, al-Khaṭīb al-Shirbīnī en ʿAbd al-Wahhāb al-Shaʿrānī. Na verschillende keren te hebben geweigerd, aanvaardde hij op 6 Rajab 886 (31 augustus 1481) van sultan Qāytbāy het ambt van Shāfiʿitische opperrechter. Hij bekleedde het, met onderbrekingen, onder verschillende sultans tot hij in 906/1501 werd ontslagen. Ibn Iyās, die bij zijn begrafenis aanwezig was, dateert zijn dood op woensdag 3 Dhū l-Ḥijja 926 (14 november 1520) in Caïro; hij werd begraven op de Qarāfa-begraafplaats bij het graf van al-Shāfiʿī.
Zijn juridische werken werden gezaghebbend voor latere Shāfiʿieten en kregen veel samenvattingen, commentaren en glossen. Zijn korte commentaar op de Īsāghūjī hoort bij een handvol werken die hij schreef over logica en de indeling van de wetenschappen.
Onzeker of omstreden
- Sterfdatum: TDV geeft, in navolging van de ooggetuige Ibn Iyās, 3 Dhū l-Ḥijja 926 (14 november 1520) en verwerpt andere data; Kashf al-ẓunūn van Ḥājjī Khalīfa en de moderne bezorger van al-Kātī geven 910, en al-ʿAydarūsī 925.
- Geboortejaar: 824/1421 (Ibn Iyās, Ibn al-Ḥimṣī), 823/1420 (al-Ghazzī) of 826/1423 (al-Sakhāwī).
- De klinkers van de titel worden verschillend gelezen: bibliotheekcatalogi geven al-Maṭlaʿ, terwijl TDV el-Muṭṭalaʿ (al-Muṭṭalaʿ) schrijft.
Werken
- al-Maṭlaʿ (Sharḥ Īsāghūjī) المَطْلَع — op ĪsāghūjīBegint met al-ḥamdu li-llāhi alladhī manaḥa aḥibbatahu bi-l-luṭfi wa-l-tawfīq (Ḥājjī Khalīfa). Volgens TDV gedrukt met de glosse van Yūsuf b. Sālim al-Ḥifnī in Būlāq (1282, 1283) en in Caïro (1328, 1329, 1332–33, 1345 AH).commentaar
- Sharḥ Ḍābiṭat al-ashkāl al-arbaʿa شَرْحُ ضَابِطَةِ الأَشْكَالِ الأَرْبَعَةEen commentaar op de korte logicatekst van al-Taftāzānī over de vier figuren van het syllogisme.commentaar
- al-Luʾluʾ al-naẓīm fī rawm al-taʿallum wa-l-taʿlīm اللُّؤْلُؤُ النَّظِيمDefinities en toepassingen van achtendertig wetenschappen.werk
Receptie
TDV noemt al-Maṭlaʿ, samen met het commentaar van al-Fanārī, het beroemdste van de commentaren op de Īsāghūjī.
In Egypte kreeg het eigen glossen: van Yūsuf b. Sālim al-Ḥifnī (gest. 1762 of 1763; gedrukt met het commentaar), van Shihāb al-Dīn al-Qalyūbī (gest. 1069/1659; handschrift) en van Ḥasan al-ʿAṭṭār (gest. 1250/1834; gedrukt Caïro 1321).
De moderne bezorger van al-Kātī noemt het bij de commentaren die nog steeds de moeite van het lezen waard zijn, naast die van al-Fanārī, al-Maghnīsāwī en al-Kalanbawī.
Bronnen (7)
- TDV İslâm Ansiklopedisi, ‘ZEKERİYYÂ el-ENSÂRÎ’ (Ahmet Özel, Cengiz Kallek)
- TDV İslâm Ansiklopedisi, ‘ÎSÂGŪCÎ’ (Abdulkuddüs Bingöl)
- Kâtip Çelebi (Ḥājjī Khalīfa), Kashf al-ẓunūn, entry ‘Īsāghūjī’: al-Anṣārī’s commentary
- Princeton University Library: al-Maṭlaʿ with Ḥāshiyat al-Shaykh al-Ḥifnī (Egypt, [1879])
- TDV İslâm Ansiklopedisi, ‘KALYÛBÎ’ (Cengiz Kallek)
- TDV İslâm Ansiklopedisi, ‘ATTÂR, Hasan b. Muhammed’ (Hulusi Kılıç)
- al-Kātī, Sharḥ matn al-Īsāghūjī, ed. Qāsim b. Naʿīm al-Ḥanafī (2015), editor’s introduction