شیخ‌الاسلام زکریای انصاری

فقیه برجستهٔ شافعی در قاهرهٔ اواخر دورهٔ ممالیک، که شرحش المطلع بارها در مصر چاپ شد و دانشمندان مصری بر آن حاشیه نوشتند.

Life

زکریای انصاری در سنیکه، میان بلبیس و عباسه در شرق مصر، زاده شد؛ هم‌روزگارانش ابن ایاس و ابن الحمصی سال ۸۲۴ ق / ۱۴۲۱ م را آورده‌اند. پس از مرگ پدرش، مادرش او را به قاهره فرستاد (۸۴۱ ق / ۱۴۳۷ م) و او در الازهر درس خواند. او در فهرستی که خود از استادانش فراهم آورده، از بسیار بیش از صد دانشمند نام می‌برد، از جمله ابن حجر عسقلانی، کمال‌الدین ابن همام، محیی‌الدین کافیجی و جلال‌الدین محلی، و نه تنها فقه و علوم دینی، بلکه زبان، نجوم، حساب، جبر و پزشکی نیز آموخت.

او در چند مدرسه و خانقاه صوفیانهٔ قاهره درس داد و از شاگردانش ابن حجر هیتمی، خطیب شربینی و عبدالوهاب شعرانی بودند. پس از چند بار سر باز زدن، منصب قاضی‌القضات شافعی را در ۶ رجب ۸۸۶ ق (۳۱ اوت ۱۴۸۱ م) از سلطان قایتبای پذیرفت و آن را، با وقفه‌هایی، در دوران چند سلطان در دست داشت تا اینکه در ۹۰۶ ق / ۱۵۰۱ م برکنار شد. ابن ایاس، که در تشییع جنازهٔ او حاضر بود، درگذشتش را چهارشنبه ۳ ذی‌الحجهٔ ۹۲۶ ق (۱۴ نوامبر ۱۵۲۰ م) در قاهره ثبت می‌کند؛ او در گورستان قرافه نزدیک آرامگاه شافعی به خاک سپرده شد.

آثار فقهی او برای شافعیان بعدی مرجع شدند و مختصرها، شروح و حواشی بسیاری بر آن‌ها نوشته شد. شرح کوتاه او بر ایساغوجی در میان چند اثری جای دارد که او در و طبقه‌بندی علوم نوشت.

Uncertain or disputed

تاریخ درگذشت: TDV، به پیروی از ابن ایاس که شاهد عینی بود، ۳ ذی‌الحجهٔ ۹۲۶ ق (۱۴ نوامبر ۱۵۲۰ م) را می‌آورد و تاریخ‌های دیگر را رد می‌کند؛ کشف الظنون حاجی خلیفه و مصحح جدید کاتی ۹۱۰، و عیدروسی ۹۲۵ را آورده‌اند.
سال تولد: ۸۲۴ ق / ۱۴۲۱ م (ابن ایاس، ابن الحمصی)، ۸۲۳ ق / ۱۴۲۰ م (غزی) یا ۸۲۶ ق / ۱۴۲۳ م (سخاوی).
حرکات عنوان را به گونه‌های مختلف می‌خوانند: فهرست‌های کتابخانه‌ها المَطلَع آورده‌اند، در حالی که TDV آن را el-Muṭṭalaʿ (المُطَّلَع) می‌نویسد.

Works

المطلع (شرح ایساغوجی) المَطْلَع — بر Īsāghūjīبا «الحمد لله الذی منح أحبته باللطف و التوفیق» آغاز می‌شود (حاجی خلیفه). بنا بر TDV، با حاشیهٔ یوسف بن سالم حفنی در بولاق (۱۲۸۲، ۱۲۸۳) و در قاهره (۱۳۲۸، ۱۳۲۹، ۱۳۳۲–۱۳۳۳، ۱۳۴۵ ق) چاپ شده است.شرح
شرح ضابطة الأشکال الأربعة شَرْحُ ضَابِطَةِ الأَشْكَالِ الأَرْبَعَةشرحی بر متن کوتاه منطقی تفتازانی دربارهٔ اشکال چهارگانهٔ قیاس.شرح
اللؤلؤ النظیم فی روم التعلم و التعلیم اللُّؤْلُؤُ النَّظِيمتعریف‌ها و فواید سی‌وهشت علم.اثر

Reception

TDV المطلع را، همراه با شرح فناری، مشهورترین شرح ایساغوجی می‌داند.

در مصر حواشی ویژهٔ خود را یافت: از یوسف بن سالم حفنی (درگذشتهٔ ۱۷۶۲ یا ۱۷۶۳ م؛ همراه با شرح چاپ شده)، از شهاب‌الدین قلیوبی (درگذشتهٔ ۱۰۶۹ ق / ۱۶۵۹ م؛ خطی) و از حسن عطار (درگذشتهٔ ۱۲۵۰ ق / ۱۸۳۴ م؛ چاپ قاهره ۱۳۲۱ ق).

مصحح جدید کاتی آن را در شمار شروحی می‌آورد که هنوز ارزش خواندن دارند، در کنار شروح فناری، مغنیساوی و گلنبوی.

Sources (7)