Ottomaanse geleerde wiens glosse op het commentaar van al-Fanārī daar zo nauw mee verbonden raakte dat de twee samen werden gelezen, gedrukt en genoemd (‘Fanārī en Qul Aḥmad’).
Life
Over het leven van Qul Aḥmad is niets bekend behalve zijn naam en zijn glosse. TDV en Ḥājjī Khalīfa noemen hem Aḥmad b. Muḥammad b. Khiḍr, bekend als Qul (of Qawl) Aḥmad. De Duitse handschriftencatalogus (VOHD) plaatst hem rond 950/1543–44, met een vraagteken; Adem Evmeş geeft 950/1543 als zijn sterfdatum.
Zijn faam berust geheel op zijn glosse (ḥāshiya) op al-Fawāʾid al-Fanāriyya van al-Fanārī. Ḥājjī Khalīfa, die in de zeventiende eeuw schreef, noemt haar de nauwkeurigste en subtielste van de glossen op al-Fanārī; ze begint, net als het commentaar van al-Fanārī zelf, met de woorden ḥamdan laka llāhumma.
Uncertain or disputed
- Zijn levensjaren: alleen ‘rond 950/1543’ wordt gegeven, en de catalogus markeert dat als onzeker.
- De lezing van zijn naam: Qul (Turks kul, ‘dienaar’) of Qawl (‘uitspraak’); TDV schrijft ‘Kul (Kavil) Ahmed’. Evmeş noemt hem Ahmed b. Hızır en laat de naam van zijn vader weg.
Works
- Ḥāshiya ʿalā al-Fawāʾid al-Fanāriyya (‘Qul Aḥmad’) حَاشِيَةُ قُولْ أَحْمَد عَلَى الفَوَائِدِ الفَنَارِيَّة — op al-FanārīVaak eenvoudig Qul Aḥmad genoemd. Gedrukt in Istanboel samen met de matn, het commentaar van al-Fanārī en de glosse van Burhān al-Dīn, met glossen van Muḥammad b. Aḥmad al-Ṭarasūsī (gest. 1705 of 1706) op Qul Aḥmad (lithografie, [1858]); een latere druk uit Istanboel wordt door Kayacık aangehaald als ‘Tam Kayıtlı Fenari ve Kavl-i Ahmet’ (Salah Bilici, 1985). Moderne editie: Ḥāshiyat Qul Aḥmad ʿalā Sharḥ al-Fanārī ʿalā Īsāghūjī, ed. Muṣṭafā Shaykh Muṣṭafā (Beiroet: Maktabat al-Hāshimī, 2e druk 2015).glosse
Reception
TDV noemt haar, samen met die van Burhān al-Dīn, de belangrijkste glosse op al-Fanārī. Kayacık schrijft dat het commentaar van al-Fanārī in de Ottomaanse madrasa's samen met de glosse van Qul Aḥmad werd gelezen.
Ze kreeg eigen glossen: Ḥājjī Khalīfa noemt randaantekeningen (taʿlīqāt), waaronder al-Farāʾid al-saniyya fī ḥall al-Fawāʾid al-Fanāriyya van Abū Bakr b. ʿAbd al-Wahhāb al-Ḥalabī, in vervlochten vorm geschreven; een handschrift in Princeton bevat een anonieme glosse erop, en de druk uit Istanboel bevat de aantekeningen van al-Ṭarasūsī.
Sources (8)
- TDV İslâm Ansiklopedisi, ‘ÎSÂGŪCÎ’ (Abdulkuddüs Bingöl)
- Kâtip Çelebi (Ḥājjī Khalīfa), Kashf al-ẓunūn, entry ‘Īsāghūjī’: al-Fanārī’s commentary and its glosses
- Leipzig KOHD manuscript record: Qūl Aḥmad, al-Ḥawāšī ʿalā l-Fanārīya (Cod. Ms. arab. 584)
- Leipzig KOHD manuscript record: Qūl Aḥmad, Ḥāšiya ʿalā l-Fawāʾid al-Fanārīya (Hs. or. 13414)
- University of Pennsylvania Libraries: Kitāb Fanārī wa-ḥāshiyat Qūl Aḥmad wa-matn Īsāghūjī ([Constantinople, 1858])
- Princeton University Library, Garrett 472H (includes Qawl Aḥmad ʿalā al-Fanārī and a gloss on it)
- Ahmet Kayacık, ‘İslam Mantık Geleneğinde Fenari’nin Yeri’, İslâmî İlimler Dergisi 5/2 (2010)
- Adem Evmeş, comparison of al-Kātī’s and al-Fanārī’s commentaries, Bozok Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 17 (2020)