Arabic text after the print of Deoband after 1336/1917 · translation by The Mantiqi, draft
About this text
al-Mirqāt المِرْقاة
Faḍl-i Imām Khayrābādī (d. 1243 or 1244/1828–29)
Text
Arabic: al-Mirqāt, with al-Shīrkūtī's gloss al-Mirʾāt (gloss not reproduced), checked against the Delhi print of 1286/1869 (Sayyid al-Maṭābiʿ); vowel marks added by The Mantiqi (draft), Kutub Khāna Iʿzāziyya, Deoband after 1336/1917 View the scan
Een aanduidende is ofwel ofwel samengesteld. Een enkelvoudige uiting is een uiting waarvan een deel niet bedoeld is om een deel van haar betekenis aan te duiden, zoals de vraag-hamza die haar betekenis aanduidt, “Zayd” dat aanduidt wie ermee genoemd wordt, en “ʿAbd Allāh” dat zijn betekenis als eigennaam aanduidt. Een is een uiting waarvan een deel bedoeld is om een deel van haar betekenis aan te duiden, zoals “Zayd staat” dat zijn betekenis aanduidt, en “werper van de pijl” dat aanduidt wat het overbrengt. Verder is de enkelvoudige uiting er in drie soorten. Want als haar betekenis zelfstandig begrepen wordt – dat wil zeggen: als er voor het begrijpen ervan niets bij gevoegd hoeft te worden –, dan is ze een naamwoord als die betekenis niet verbonden is met een van de drie tijden, en een kalima [het werkwoord van de logici] als ze daar wel mee verbonden is. Is haar betekenis niet zelfstandig, dan is ze een hulpwoord in het gebruik van de logici en een partikel in de vaktaal van de grammatici. Let hierop.
Weet dat sommigen gemeend hebben dat de kalima bij de logici hetzelfde is als wat in de grammatica het werkwoord heet. Die mening is niet juist, want het werkwoord is algemener dan de kalima. Men ziet immers dat een vorm als “aḍribu” (“ik sla”) of “naḍribu” (“wij slaan”) en dergelijke voor de grammatici een werkwoord is, maar voor de logici geen kalima. Want de kalima is een van de soorten , en “aḍribu” bijvoorbeeld is niet enkelvoudig maar samengesteld, omdat een deel van de een deel van de betekenis aanduidt: de hamza duidt de spreker aan, en “ḍaraba” de betekenis van de handeling.
De wordt soms op een andere manier ingedeeld: haar betekenis is ofwel één ofwel veel. Wat één betekenis heeft, is er in drie soorten, want die betekenis is ofwel bepaald en geïndividueerd, ofwel niet. De eerste heet een eigennaam, zoals “Zayd”, “dit” en “hij”; het is passender deze soort het echte begrip te noemen. De tweede, waarvan de ene betekenis niet geïndividueerd is maar veel individuen heeft, is er in twee soorten. Bij de eerste geldt die betekenis voor al haar individuen gelijkelijk, zonder verschil in voorrang, in grotere gepastheid, in grotere sterkte of in grotere hoeveelheid. Deze soort heet univook [letterlijk: ‘overeenstemmend’], omdat de individuen ervan overeenstemmen en samengaan in het gelden van die algemene betekenis voor hen, zoals “mens” ten opzichte van Zayd, ʿAmr en Bakr. Bij de tweede geldt die algemene betekenis niet gelijkelijk voor al haar individuen: voor sommige individuen geldt ze met voorrang, grotere sterkte of grotere gepastheid, en voor de andere met het tegendeel daarvan, zoals “bestaan” ten opzichte van het noodzakelijk Bestaande – verheven is Zijn glorie – en ten opzichte van het mogelijke, en zoals “witheid” ten opzichte van sneeuw en ivoor. Deze soort heet gegradeerd [letterlijk: ‘twijfel wekkend’], omdat ze wie haar beschouwt aan het twijfelen brengt of ze univook is of homoniem.
Een met veel betekenissen heeft meerdere soorten. De redenering achter de indeling is deze. Als een uiting met veel betekenissen voor elke betekenis van meet af aan is vastgesteld, door meerdere afzonderlijke vaststellingen, heet ze homoniem, zoals “ʿayn”, dat eens werd vastgesteld voor goud, eens voor het oog en eens voor de knie. Is ze niet voor elke betekenis van meet af aan vastgesteld, maar eerst voor één betekenis en daarna gebruikt voor een tweede betekenis vanwege een verwantschap tussen beide, dan heet ze overgedragen als ze in de tweede betekenis bekend werd en haar eerste betekenis werd verlaten. Naar wie haar overdroeg, wordt de overgedragen uiting in drie soorten verdeeld. De eerste is de overgedragen uiting van het spraakgebruik: de overdrager is het algemene spraakgebruik. De tweede is de wettelijk overgedragen uiting: de overdragers zijn de kenners van de Sharīʿa. De derde is de vaktechnisch overgedragen uiting: de overdrager is een bijzonder spraakgebruik, een bepaalde groep. Een voorbeeld van de eerste is het woord “dābba”: het was oorspronkelijk vastgesteld voor alles wat over de aarde kruipt [yadibbu], en daarna droegen de gewone mensen het over op het paard, of op viervoeters. Een voorbeeld van de tweede is het woord “ṣalāh”: het betekende oorspronkelijk smeekbede, en daarna droeg de Wetgever het over op de bepaalde reeks handelingen [van het gebed]. Een voorbeeld van de derde is het woord “ism” [naamwoord]: in de taal betekende het verhevenheid, en daarna droegen de grammatici het over op een woord dat zelfstandig aanduidt en niet verbonden is met een van de drie tijden. Werd ze in de tweede betekenis niet bekend en werd de eerste niet verlaten, maar wordt ze nu eens voor de eerste en dan weer voor de tweede betekenis gebruikt, dan heet ze letterlijk ten opzichte van de eerste en figuurlijk ten opzichte van de tweede. Een voorbeeld is “asad” (“leeuw”) ten opzichte van het roofdier en de dappere man: ten opzichte van het eerste is het letterlijk, en ten opzichte van het tweede figuurlijk.
3 vragen over wat het commentaar uitlegt. Met 6 van de 10 of meer (twee sterren) gaat de volgende les open.
Vraag 1
Waarom is “aḍribu” (“ik sla”) voor de grammatici een werkwoord, maar voor de logici geen kalima, het ‘woord’ van de logici?
Al-Mirqāt zegt dat het werkwoord algemener is dan de kalima: de kalima is een , maar “aḍribu” is samengesteld, omdat de hamza ervan de spreker aanduidt en “ḍaraba” de betekenis van de handeling.
Vraag 2
“Witheid” wordt gezegd van sneeuw en van ivoor, maar niet in gelijke mate. Hoe noemt al-Mirqāt zo'n uiting?
Een met één algemene betekenis die van sommige van haar individuen in hogere mate van voorrang, sterkte of geschiktheid waar is, heet gegradeerd. Ze brengt wie erover nadenkt in twijfel of ze univook of homoniem is.
Vraag 3
“Ṣalāh” betekende eerst smeekbede; de Wetgever gebruikte het daarna voor de vaste handelingen van het rituele gebed, het werd in die betekenis bekend, en de eerste betekenis raakte in onbruik. Hoe noemt al-Mirqāt zo'n woord?
Als een woord dat voor één betekenis is vastgesteld, bekend wordt in een tweede betekenis en de eerste in onbruik raakt, is het overgedragen. Omdat hier de autoriteiten van de heilige Wet het overdroegen, is het een overgedragen van de Wet.