Ana sayfa / Tasdikler / Aks-i müstevî

Kilitli

Aks-i müstevî العَكْسُ المُسْتَوِي

Tasdikler · Önermeler · 10 / 10

Aks-i müstevî

al-ʿaks al-mustawī

العَكْسُ المُسْتَوِي

(düz döndürme), bir , yüklemini de konusu yapmaktır; bu sırada önermenin niteliği ve doğruluğu korunur.

Taslak · inceleme bekliyor

Görselle

“Her insan hayvandır” önermesinin aksi “Bazı hayvanlar insandır” olur, “Her hayvan insandır” değil: “hayvan”ın bir kısmı “insan”ın dışında kalır.

Açıklama

küllî sâlibe olarak, de cüzî mûcibe olarak döner.

ancak mûcibe olarak döner; cüzî ise yoktur.

Şöyle de yazılır: düz döndürme, aks-i müstevi, aks.

Metinde

الْعَكْسُ هُوَ: أَنْ يُصَيَّرَ الْمَوْضُوعُ مَحْمُولًا، وَالْمَحْمُولُ مَوْضُوعًا، مَعَ بَقَاءِ السَّلْبِ وَالإِيجَابِ بِحَالِهِ، وَالتَّصْدِيقِ وَالتَّكْذِيبِ بِحَالِهِ.Aks, olumsuzluk ya da olumluluk olduğu gibi, doğruluk ya da yanlışlık da olduğu gibi kalmak üzere, konuyu yüklem, yüklemi konu yapmaktır.وَالْمُوجَبَةُ الْكُلِّيَّةُ لَا تَنْعَكِسُ كُلِّيَّةً، إِذْ يَصْدُقُ قَوْلُنَا: كُلُّ إِنْسَانٍ حَيَوَانٌ، وَلَا يَصْدُقُ: كُلُّ حَيَوَانٍ إِنْسَانٌ، بَلْ تَنْعَكِسُ جُزْئِيَّةً، لِأَنَّا إِذَا قُلْنَا: كُلُّ إِنْسَانٍ حَيَوَانٌ، يَصْدُقُ: بَعْضُ الْحَيَوَانِ إِنْسَانٌ، فَإِنَّا نَجِدُ الْمَوْضُوعَ شَيْئًا مَوْصُوفًا بِالإِنْسَانِ وَالْحَيَوَانِ، فَيَكُونُ: بَعْضُ الْحَيَوَانِ إِنْسَانًا.Küllî mûcibe küllî olarak dönmez: “Her insan hayvandır” doğrudur, fakat “Her hayvan insandır” doğru değildir. Cüzî olarak döner: “Her insan hayvandır” dediğimizde “Bazı hayvan insandır” doğrudur; çünkü konuyu hem insan hem de hayvan olarak nitelenen bir şey olarak buluruz, dolayısıyla bazı hayvan insandır.وَالْمُوجَبَةُ الْجُزْئِيَّةُ أَيْضًا تَنْعَكِسُ جُزْئِيَّةً بِهَذِهِ الْحُجَّةِ، وَالسَّالِبَةُ الْكُلِّيَّةُ تَنْعَكِسُ سَالِبَةً كُلِّيَّةً، وَذَلِكَ بَيِّنٌ بِنَفْسِهِ، فَإِنَّهُ إِذَا صَدَقَ: لَا شَيْءَ مِنَ الإِنْسَانِ بِحَجَرٍ، صَدَقَ: لَا شَيْءَ مِنَ الْحَجَرِ بِإِنْسَانٍ.Cüzî mûcibe de aynı delille cüzî olarak döner. Küllî sâlibe küllî sâlibe olarak döner ve bu kendiliğinden açıktır: “Hiçbir insan taş değildir” doğruysa “Hiçbir taş insan değildir” de doğrudur.وَالسَّالِبَةُ الْجُزْئِيَّةُ لَا عَكْسَ لَهَا لُزُومًا، فَإِنَّهُ يَصْدُقُ: بَعْضُ الْحَيَوَانِ لَيْسَ بِإِنْسَانٍ، وَلَا يَصْدُقُ عَكْسُهُ.Cüzî sâlibenin zorunlu olarak gerekli olan bir aksi yoktur: “Bazı hayvan insan değildir” doğrudur, fakat aksi doğru değildir.وَالثَّانِي يَرْتَدُّ إِلَى الأَوَّلِ بِعَكْسِ الْكُبْرَى، وَالثَّالِثُ يَرْتَدُّ إِلَيْهِ بِعَكْسِ الصُّغْرَى، وَالرَّابِعُ يَرْتَدُّ إِلَيْهِ بِعَكْسِ التَّرْتِيبِ أَوْ بِعَكْسِ الْمُقَدِّمَتَيْنِ جَمِيعًا.İkinci şekil büyük öncülün aksiyle, üçüncüsü küçük öncülün aksiyle, dördüncüsü ise öncüllerin sırasını değiştirmekle ya da ikisinin birden aksiyle birinci şekle döndürülür.

Örnekler

“Her insan hayvandır” önermesi “Bazı hayvan insandır” şeklinde döner

İlgili terimler

Alıştırma

Bu terimle ilgili 4 soru, Önermeler alıştırma setinde.

Alıştırmaya git · 8 soru

Kendini sına

3 soru. 10 üzerinden 6 veya daha fazlasıyla (iki yıldız) sonraki terim açılır.

Soru 1
Aks-i müstevî bir önermeye ne yapar?
Soru 2
“Her kâtip insandır” önermesinin aks-i müstevîsi nedir?
Soru 3
“Bazı hayvanlar insan değildir” doğrudur, fakat “Bazı insanlar hayvan değildir” yanlıştır. Bu neyi gösterir?

Sıradaki: Kıyas القِيَاس