Aristotelesçi mantığın Arapça yazılmış en kapsamlı eleştirisi al-Radd ʿalā al-manṭiqiyyīn'in müellifi Hanbelî kelâmcı ve fakih.
Life
İbn Teymiyye 661/1263'te Harran'da (bugünkü güneydoğu Türkiye'de) doğdu; 1269'da ailesi bir Moğol akınından kaçarak Şam'a yerleşti ve o burada bir Hanbelî âlimi oldu. Görüşleri yüzünden 1306 ile 1326 arasında Kahire'de, İskenderiye'de ve Şam'da defalarca yargılandı ve hapsedildi; 728/1328'de Şam'da hapiste vefat etti.
Akıl ve vahiy üzerine başlıca eseri Darʾ taʿāruḍ al-ʿaql wa-l-naql'dir (“Akıl ile Nakil Arasındaki Çatışmanın Giderilmesi”). eleştirisi al-Radd ʿalā al-manṭiqiyyīn'e (“Mantıkçılara Reddiye”) 1309–1310'da İskenderiye'deki ev hapsi sırasında başladı ve daha sonra Şam'da tamamladı; eser, İbn Sînâ'nın yeniden formüle ettiği şekliyle Aristotelesçi mantığı hedef alır.
Jon Hoover'ın özetlediği şekliyle başlıca argümanları şunlardır: tarifler mâhiyetleri açığa çıkarmaz, bir şeyi diğerinden ayıran dilsel uzlaşma meselesidir ve zaten bilinmeyen bir bilgi vermez; şeklen geçerlidir, fakat çok sayıdaki şekilleri ve şartları “faydası az, zahmeti çok bir uzatmadır” ve bilgiye çoğu zaman kıyas olmadan, bazen tek bir delilden ulaşılır; ile kıyas eşdeğerdir; yalnızca zihinde vardır, dolayısıyla dış dünya hakkındaki küllî mantıkçıların iddia ettiği yakînle bilinemez.
Works
- al-Radd ʿalā al-manṭiqiyyīn الرَّدُّ عَلَى المَنْطِقِيِّينَMantıkçılara reddiye; Lahor'da (1396/1976) ve Beyrut'ta (1993) basıldı. Naṣīḥat ahl al-īmān fī l-radd ʿalā manṭiq al-Yūnān adıyla da bilinir. Wael B. Hallaq'ın İngilizce tercümesi Ibn Taymiyya against the Greek Logicians (Oxford, 1993), Süyûtî'nin ihtisarı Jahd al-qarīḥa fī tajrīd al-Naṣīḥa'yı tercüme eder.eser
- Darʾ taʿāruḍ al-ʿaql wa-l-naql دَرْءُ تَعَارُضِ العَقْلِ وَالنَّقْلِAkıl ve vahiy üzerine başlıca eseri.eser
Reception
Hoover'a göre kendi döneminin ve sonraki dönemlerin mantıkçıları Reddiye'ye pek ilgi göstermedi; bunun bir sebebi, eserin mantıktaki yeni gelişmelerle ilgilenmemesi ve mantıkçıların iddiaları konusunda zaman zaman isabetsiz olmasıydı.
Mantığa kendisi de karşı çıkan ve onu bir bid'at olarak gören Süyûtî (ö. 911/1505) onun eleştirisini kısaltıp yeniden düzenledi (Jahd al-qarīḥa); Wael Hallaq bu ihtisarı asıl eserden daha etkili bir eleştiri sayar. Süyûtî ve İbn Teymiyye, belgelenmiş en tanınmış eleştirmenleridir.
Modern dönemde İbn Teymiyye Selefîliğin başlıca ilham kaynaklarından biri hâline geldi; El-Rouayheb, karşıtlığının Selefîliğin yükselişiyle güçlendiğini belirtir.
Sources (6)
- Mufti Ali, “How Did al-Suyuti Abridge Ibn Taymiyya’s Nasihat Ahl al-Iman fi al-Radd ʿala Mantiq al-Yunan?”, Al-Jamiʿah 46/2 (2008)
- Jon Hoover, “Ibn Taymiyya”, Stanford Encyclopedia of Philosophy (2024)
- TDV İslâm Ansiklopedisi, “er-Red ale'l-mantıkıyyîn”
- Ibn Taymiyya against the Greek Logicians, tr. Wael B. Hallaq (Clarendon Press, 1993), Open Library record
- Abbas Ahsan and Marzuqa Karima, “Torn Between the Contours of Logic”, European Journal of Analytic Philosophy 18/2 (2022)
- Khaled El-Rouayheb, The Development of Arabic Logic (1200–1800), Schwabe 2019, sample pages (p. 15)