Onuncu yüzyılın önde gelen Arap Aristotelesçisi; beş küllî üzerine kendi Kitāb Īsāghūjī ay al-Madkhal'ını yazdı.
Life
Bütün kaynaklar adında, Ebû Nasr Muhammed b. Muhammed el-Fârâbî'de, birleşir. Nisbesi, Seyhun'un orta kesimindeki Fârâb bölgesine işaret eder; ancak İbnü'n-Nedîm onun kökenini Horasan'daki Fâryâb'a yerleştirir ve orada doğduğu kesin değildir. Stanford Encyclopedia doğumunu muhtemelen 870 (hicrî 257) olarak verir; Encyclopaedia Iranica ise doğum tarihi vermez ve vefatındaki yaşına dair sonraki haberi güvenilmez sayar.
Hıristiyan din adamı Yuhannâ b. Haylân'dan, muhtemelen 330/942 sonlarına kadar yaşadığı Bağdat'ta okudu. Ardından Suriye'ye geçerek Halep'te ders verdi, 337/948–9'da Mısır'ı ziyaret etti ve Receb 339'da (Aralık 950 veya Ocak 951) Şam'da vefat etti. Öğrencileri arasında Yahyâ b. Adî vardı.
Fârâbî, kendisi mütercim olmamakla birlikte Bağdat Aristotelesçilerinin en seçkin siması idi. Aristoteles'in eserlerinin çoğuna şerh yazdı ve , dil ve siyaset üzerine geniş çapta eser verdi. Aristoteles birinci kabul edildiği için “muallim-i sânî” (ikinci öğretmen) diye tanınır.
Uncertain or disputed
- Doğum yeri (Fârâb veya Fâryâb) ve doğum yılı kesin değildir; Iranica etnik kökenine dair sonraki iddiaları reddeder.
- İbn Hallikân, Ebû Bişr Mettâ'yı hocalarından biri olarak anar; Iranica bunu makul görünen bir uydurma sayar.
Works
- Kitāb Īsāghūjī ay al-Madkhal كِتَابُ إِيسَاغُوجِي أَيِ المَدْخَلِ — üzerine PorfiriosPorfirios'un Isagoge'sinin konuları üzerine bir giriş: beş küllî ve aralarındaki nisbetler; Porfirios'un yalnızca değinip geçtiği cüzî ve küllî terimler, önerme ve tarif de kısaca ele alınır (Aydınlı). İbn Bâcce ona bir ta'lik yazmıştır (TDV). D. M. Dunlop'un İngilizce tercümesi (1956); T. Kleven tarafından incelenmiştir (2013).eser
Reception
İbn Bâcce ona bir şerh (ta'lik) yazdı ve eserin modern incelemesi onu bu açıklamaların ışığında okur (TDV, Aydınlı).
Bir zamanlar Fârâbî'ye Isagoge şerhi olarak nispet edilen bir Bodleian yazmasının İbnü't-Tayyib'in eseri olduğu gösterilmiştir (TDV; BSOAS makalesi).
Sources (7)
- Encyclopaedia Iranica, ‘Fārābī i. Biography’
- Stanford Encyclopedia of Philosophy, ‘al-Farabi’
- Stanford Encyclopedia of Philosophy, ‘al-Farabi’s Philosophy of Logic and Language’
- Stanford Encyclopedia of Philosophy, ‘Arabic and Islamic Philosophy of Language and Logic’ (Tony Street)
- TDV İslâm Ansiklopedisi, ‘ÎSÂGŪCÎ’ (Abdulkuddüs Bingöl)
- Yaşar Aydınlı, ‘Fârâbî’nin “Kitâbu Îsâgûcî ey el-Medhal” Adlı Eseri’, Diyanet İlmî Dergi 52/1 (2016)
- ‘Ibn al-Ṭayyib’s commentary on the Isagoge’, Bulletin of the School of Oriental and African Studies (Cambridge Core)