Ibn al-Ṣalāḥ

Shāfiʿitische hadithgeleerde uit Damascus. Zijn fatwa die het bestuderen van logica ongeoorloofd verklaart, is de bekendste uitspraak van het tegenovergestelde standpunt; de Sullam van al-Akhḍarī noemt hem als eerste van wie het verboden.

Life

Ibn al-Ṣalāḥ werd in 577/1181 geboren in het dorp Sharakhān bij Irbil en kreeg Shāfiʿitisch recht eerst van zijn vader, Ṣalāḥ al-Dīn ʿAbd al-Raḥmān. Hij studeerde in Mosul, Damascus, Harran en oostwaarts tot in Merv, en gaf daarna les in Jeruzalem en Damascus. Van 630/1233 tot zijn dood leidde hij de Dār al-Ḥadīth al-Ashrafiyya in Damascus. Hij stierf daar op 25 Rabīʿ II 643 (19 september 1245).

Zijn inleiding in de hadithwetenschap, bekend als Muqaddimat Ibn al-Ṣalāḥ of ʿUlūm al-ḥadīth, werd het standaardwerk op haar gebied en werd vele malen van commentaar voorzien, ingekort en berijmd; al-Nawawī maakte er een verkorting van. Hij schreef ook een biografisch woordenboek van Shāfiʿitische juristen, een handleiding voor muftī's (Adab al-muftī wa-l-mustaftī) en een verzameling fatwa's. Ibn Khallikān was een van zijn leerlingen.

Gevraagd naar mensen die filosofie en logica studeerden en onderwezen, antwoordde hij dat filosofie “het hoofd van dwaasheid en verval” is, dat logica “de toegang tot de filosofie is, en de toegang tot het kwaad is kwaad”, en dat de Wetgever het onderwijzen en leren ervan niet heeft toegestaan. Hij voegde eraan toe dat de heerser wie haar onderwijst uit de madrasa's moet verwijderen. Volgens de TDV İslâm Ansiklopedisi volgden de heersers van Damascus dit standpunt, en werden filosofie en logica daar jarenlang niet onderwezen.

Works

• Muqaddimat Ibn al-Ṣalāḥ (ʿUlūm al-ḥadīth) مُقَدِّمَةُ ابْنِ الصَّلَاحِHet klassieke handboek van de terminologie en methode van de hadithwetenschap.werk
• Fatāwā wa-masāʾil Ibn al-Ṣalāḥ فَتَاوَى وَمَسَائِلُ ابْنِ الصَّلَاحِZijn verzamelde fatwa's, waaronder de fatwa tegen filosofie en logica (aangehaald als Fatāwā 1/209).werk
• Adab al-muftī wa-l-mustaftī أَدَبُ المُفْتِي وَالمُسْتَفْتِيOver het gedrag van wie fatwa's geeft en wie erom vraagt.werk
• Ṭabaqāt al-fuqahāʾ al-Shāfiʿiyya طَبَقَاتُ الفُقَهَاءِ الشَّافِعِيَّةِBiografisch woordenboek van Shāfiʿitische juristen, later door al-Nawawī herschikt en ingekort.werk

Reception

De Sullam van al-Akhḍarī noemt hem, samen met al-Nawawī, als vertegenwoordiger van het standpunt dat logica verboden is, en moderne tegenstanders van de logica halen zijn fatwa nog steeds aan.

Latere verdedigers van de logica, zoals al-Damanhūrī in zijn commentaar op de Sullam, betoogden dat het verbod gold voor logica die vermengd was met de leerstellingen van de filosofen, niet voor de logica die in de madrasa's werd onderwezen. Een moderne lezer van de fatwa (Muḥammad Abū al-Fatḥ, 2025) betoogt daarentegen dat de uitspraak algemeen was en berustte op het afsluiten van de middelen die tot schade leiden.

Ignaz Goldziher las zulke fatwa's alsof ze logica tot een regelrecht verboden wetenschap maakten; Khaled El-Rouayheb (2004) heeft betoogd dat die lezing onjuist is en dat zulke tegenstand tussen 1500 en 1800 marginaal was.