al-Ghazali

Shāfiʿitische jurist en Ashʿaritische theoloog. Doordat hij logica aanvaardde als neutraal hulpmiddel dat elke geleerde nodig heeft, kon logica een gewoon onderdeel worden van de soennitische geleerdheid.

Life

Al-Ghazali werd geboren in Ṭūs in Khorasan en studeerde in Nishapur bij al-Juwaynī aan de Niẓāmiyya-madrasa. In 1091 werd hij benoemd aan de Niẓāmiyya in Bagdad; in 1095 verliet hij zijn post, bracht jaren in afzondering door, keerde in 1106 terug om les te geven aan de Niẓāmiyya in Nishapur, en stierf in Ṭūs in Jumādā II 505/december 1111. Het traditionele geboortejaar is 450/1058; Frank Griffel pleit op grond van zijn brieven en autobiografie voor ca. 1055–56.

Hij schreef verschillende boeken over logica. Vóór zijn afzondering schreef hij Miʿyār al-ʿilm (“De maatstaf van de kennis”), Miḥakk al-naẓar (“De toetssteen van het nadenken”) en het logicadeel van Maqāṣid al-falāsifa (“De doelen van de filosofen”), een vrije Arabische bewerking van de Perzische Dānishnāma van Ibn Sina. Tijdens zijn afzondering schreef hij al-Qisṭās al-mustaqīm (“De juiste weegschaal”), genoemd naar een uitdrukking uit de Koran, en laat in zijn leven plaatste hij een lange inleiding over logica aan het begin van al-Mustaṣfā, zijn werk over rechtstheorie.

Zijn aanpak was de logica los te maken van de metafysica van de filosofen. In al-Munqidh min al-ḍalāl stelt hij logica voor als een hulpmiddel dat op zichzelf niets in de religie bevestigt of ontkent. In zijn logicaboeken verving hij peripatetische termen door termen uit de grammatica, de theologie en het recht, en hij haalde zijn voorbeelden uit het recht en de theologie.

Works

• Miʿyār al-ʿilm مِعْيَارُ العِلْمِHandboek van de logica.werk
• Miḥakk al-naẓar مِحَكُّ النَّظَرِHandboek van de logica met voorbeelden uit het recht en de theologie.werk
• Maqāṣid al-falāsifa مَقَاصِدُ الفَلَاسِفَةِUiteenzetting van de logica, metafysica en natuurkunde van de filosofen; het logicadeel werd in het Latijn vertaald (Logica et philosophia Algazelis).werk
• al-Qisṭās al-mustaqīm القِسْطَاسُ المُسْتَقِيمُStelt de vormen van gevolgtrekking voor als “weegschalen” die in de Koran te vinden zijn.werk
• al-Mustaṣfā min ʿilm al-uṣūl المُسْتَصْفَى مِنْ عِلْمِ الأُصُولِRechtstheorie, met aan het begin een lange inleiding over logica.werk

Reception

In de inleiding van al-Mustaṣfā noemt hij logica de inleiding tot alle wetenschappen en zegt hij dat op de kennis van iemand die haar niet beheerst helemaal niet te vertrouwen is (“man lā yuḥīṭu bihā fa-lā thiqata lahu bi-ʿulūmihi aṣlan”). Latere verdedigers van de logica, zoals de zestiende-eeuwse jurist Ibn Ḥajar al-Haytamī, haalden deze uitspraak aan.

Moderne historici (El-Rouayheb; de TDV İslâm Ansiklopedisi) schrijven het hem, samen met Fakhr al-Dīn al-Rāzī, toe dat logica een legitieme wetenschap werd voor juristen en theologen; na hem begonnen werken over theologie en rechtstheorie vaak met een deel over logica.

Ibn al-Ṣalāḥ en anderen verzetten zich tegen deze ontwikkeling, en Ibn al-Ṣalāḥ bekritiseerde ook delen van het juridische werk van al-Ghazali.