قفل
قیاس اقترانی القِيَاسُ الاقْتِرَانِيّ
خانهتصدیقات · قیاس · 2 از 6
قیاس اقترانی
al-qiyās al-iqtirānī
القِيَاسُ الاقْتِرَانِيّ
است که نه خودِ و نه آن در ذکر نشده باشد.
در تصویر
توضیح
«هر انسانی حیوان است؛ هر حیوانی جسم است؛ پس هر انسانی جسم است.» از ساخته می‌شود، نه آنکه عیناً در آن‌ها آمده باشد.
به این صورت هم نوشته می‌شود: اقترانی, قیاس حملی.
در متن
وَهُوَ إِمَّا اقْتِرَانِيٌّ كَقَوْلِنَا: كُلُّ جِسْمٍ مُؤَلَّفٌ، وَكُلُّ مُؤَلَّفٍ حَادِثٌ، فَكُلُّ جِسْمٍ حَادِثٌ؛ وَإِمَّا اسْتِثْنَائِيٌّ كَقَوْلِنَا: إِنْ كَانَتِ الشَّمْسُ طَالِعَةً فَالنَّهَارُ مَوْجُودٌ، لَكِنِ النَّهَارُ لَيْسَ بِمَوْجُودٍ، فَالشَّمْسُ لَيْسَتْ بِطَالِعَةٍ.قیاس یا اقترانی است، مانند «هر جسمی مؤلَّف است، و هر مؤلَّفی حادث است، پس هر جسمی حادث است»؛ یا استثنائی، مانند «اگر خورشید طلوع کرده باشد، روز است؛ ولی روز نیست، پس خورشید طلوع نکرده است».وَالْقِيَاسُ الِاقْتِرَانِيُّ يَتَرَكَّبُ إِمَّا مِنَ الْحَمْلِيَّتَيْنِ كَمَا مَرَّ؛ وَإِمَّا مِنَ الْمُتَّصِلَتَيْنِ كَقَوْلِنَا: إِنْ كَانَتِ الشَّمْسُ طَالِعَةً فَالنَّهَارُ مَوْجُودٌ، وَإِنْ كَانَ النَّهَارُ مَوْجُودًا فَالأَرْضُ مُضِيئَةٌ، يُنْتِجُ: إِنْ كَانَتِ الشَّمْسُ طَالِعَةً فَالأَرْضُ مُضِيئَةٌ؛قیاس اقترانی یا از دو حملیه ترکیب می‌شود، چنان‌که گذشت؛ یا از دو متصله، مانند «اگر خورشید طلوع کرده باشد، روز است؛ و اگر روز باشد، زمین روشن است»، که نتیجه می‌دهد «اگر خورشید طلوع کرده باشد، زمین روشن است»؛وَإِمَّا مِنَ الْمُنْفَصِلَتَيْنِ كَقَوْلِنَا: كُلُّ عَدَدٍ إِمَّا زَوْجٌ أَوْ فَرْدٌ، وَكُلُّ زَوْجٍ فَهُوَ إِمَّا زَوْجُ الزَّوْجِ أَوْ زَوْجُ الْفَرْدِ، يُنْتِجُ: كُلُّ عَدَدٍ إِمَّا فَرْدٌ أَوْ زَوْجُ الزَّوْجِ أَوْ زَوْجُ الْفَرْدِ.یا از دو منفصله، مانند «هر عددی یا زوج است یا فرد، و هر عدد زوجی یا زوج‌الزوج است یا زوج‌الفرد»، که نتیجه می‌دهد «هر عددی یا فرد است، یا زوج‌الزوج، یا زوج‌الفرد»؛أَوْ مِنْ حَمْلِيَّةٍ وَمُتَّصِلَةٍ، كَقَوْلِنَا: كُلَّمَا كَانَ هَذَا إِنْسَانًا فَهُوَ حَيَوَانٌ، وَكُلُّ حَيَوَانٍ جِسْمٌ، يُنْتِجُ: كُلَّمَا كَانَ هَذَا إِنْسَانًا فَهُوَ جِسْمٌ؛یا از یک حملیه و یک متصله، مانند «هرگاه این انسان باشد، حیوان است؛ و هر حیوانی جسم است»، که نتیجه می‌دهد «هرگاه این انسان باشد، جسم است»؛وَإِمَّا مِنْ حَمْلِيَّةٍ وَمُنْفَصِلَةٍ، كَقَوْلِنَا: كُلُّ عَدَدٍ إِمَّا زَوْجٌ أَوْ فَرْدٌ، وَكُلُّ زَوْجٍ فَهُوَ مُنْقَسِمٌ بِمُتَسَاوِيَيْنِ، يُنْتِجُ: كُلُّ عَدَدٍ إِمَّا فَرْدٌ أَوْ مُنْقَسِمٌ بِمُتَسَاوِيَيْنِ؛یا از یک حملیه و یک منفصله، مانند «هر عددی یا زوج است یا فرد، و هر عدد زوجی به دو جزء برابر تقسیم می‌شود»، که نتیجه می‌دهد «هر عددی یا فرد است یا به دو جزء برابر تقسیم می‌شود»؛أَوْ مِنْ مُتَّصِلَةٍ وَمُنْفَصِلَةٍ، كَقَوْلِنَا: كُلَّمَا كَانَ هَذَا إِنْسَانًا فَهُوَ حَيَوَانٌ، وَكُلُّ حَيَوَانٍ فَهُوَ إِمَّا أَبْيَضُ أَوْ أَسْوَدُ، يُنْتِجُ: كُلَّمَا كَانَ هَذَا إِنْسَانًا فَهُوَ إِمَّا أَبْيَضُ أَوْ أَسْوَدُ.یا از یک متصله و یک منفصله، مانند «هرگاه این انسان باشد، حیوان است؛ و هر حیوانی یا سفید است یا سیاه»، که نتیجه می‌دهد «هرگاه این انسان باشد، یا سفید است یا سیاه».اصطلاحات مرتبط
تمرین
12 پرسش دربارهٔ این اصطلاح، در مجموعهٔ تمرین قیاس.
رفتن به تمرین · 16 پرسشخودت را بیازما
3 پرسش. با ۶ از ۱۰ یا بیشتر (دو ستاره) اصطلاح بعدی باز می‌شود.
پرسش 1
نشانهٔ قیاس اقترانی چیست؟
در ، از ساخته می‌شود، نه آنکه عیناً در آن‌ها آمده باشد.
پرسش 2
کدام‌یک از این‌ها قیاس اقترانی است؟
آن، «هر فلزی است»، در هیچیک از دو نیامده است؛ در آن دو دیگر، نتیجه یا آن از پیش درون مقدمهٔ «اگر …» ذکر شده است.
پرسش 3
«اگر خورشید طلوع کرده باشد، روز است؛ و اگر روز باشد، زمین روشن است» نتیجه می‌دهد: «اگر خورشید طلوع کرده باشد، زمین روشن است». این چه چیزی را نشان می‌دهد؟
إِنْ كَانَتِ الشَّمْسُ طَالِعَةً فَالنَّهَارُ مَوْجُودٌ، وَإِنْ كَانَ النَّهَارُ مَوْجُودًا فَالأَرْضُ مُضِيئَةٌ
ابهری نشان می‌دهد که می‌تواند از دو ، دو یا ترکیبی از آن دو ساخته شود، همچنان که از دو .
بعدی: قیاس استثنائی القِيَاسُ الاسْتِثْنَائِيّ
ادامه ←