Ana sayfa / Tasdikler / İktirânî kıyas

Kilitli

İktirânî kıyas القِيَاسُ الاقْتِرَانِيّ

Tasdikler · Kıyas · 2 / 6

İktirânî kıyas

al-qiyās al-iqtirānī

القِيَاسُ الاقْتِرَانِيّ

İktirânî , ne ne de zikredildiği kıyastır.

Taslak · inceleme bekliyor

Görselle

Her insan hayvandır (küçük öncül); her hayvan ölümlüdür (büyük öncül); öyleyse her insan ölümlüdür (sonuç).

Açıklama

“Her insan hayvandır; her hayvan cisimdir; öyleyse her insan cisimdir.” kurulur, onlarda aynen zikredilmez.

Şöyle de yazılır: iktirani kıyas, kıyas-ı iktirânî, yüklemli kıyas.

Metinde

وَهُوَ إِمَّا اقْتِرَانِيٌّ كَقَوْلِنَا: كُلُّ جِسْمٍ مُؤَلَّفٌ، وَكُلُّ مُؤَلَّفٍ حَادِثٌ، فَكُلُّ جِسْمٍ حَادِثٌ؛ وَإِمَّا اسْتِثْنَائِيٌّ كَقَوْلِنَا: إِنْ كَانَتِ الشَّمْسُ طَالِعَةً فَالنَّهَارُ مَوْجُودٌ، لَكِنِ النَّهَارُ لَيْسَ بِمَوْجُودٍ، فَالشَّمْسُ لَيْسَتْ بِطَالِعَةٍ.Kıyas ya iktirânîdir, “Her cisim mürekkeptir ve her mürekkep sonradan olmuştur; öyleyse her cisim sonradan olmuştur” gibi; ya da istisnâîdir, “Güneş doğmuşsa gündüzdür; fakat gündüz değildir; öyleyse güneş doğmamıştır” gibi.وَالْقِيَاسُ الِاقْتِرَانِيُّ يَتَرَكَّبُ إِمَّا مِنَ الْحَمْلِيَّتَيْنِ كَمَا مَرَّ؛ وَإِمَّا مِنَ الْمُتَّصِلَتَيْنِ كَقَوْلِنَا: إِنْ كَانَتِ الشَّمْسُ طَالِعَةً فَالنَّهَارُ مَوْجُودٌ، وَإِنْ كَانَ النَّهَارُ مَوْجُودًا فَالأَرْضُ مُضِيئَةٌ، يُنْتِجُ: إِنْ كَانَتِ الشَّمْسُ طَالِعَةً فَالأَرْضُ مُضِيئَةٌ؛İktirânî kıyas ya iki hamlîden oluşur, yukarıdaki gibi; ya iki muttasıldan oluşur, “Güneş doğmuşsa gündüzdür; gündüzse yeryüzü aydınlıktır” gibi, ki bu “Güneş doğmuşsa yeryüzü aydınlıktır” sonucunu verir;وَإِمَّا مِنَ الْمُنْفَصِلَتَيْنِ كَقَوْلِنَا: كُلُّ عَدَدٍ إِمَّا زَوْجٌ أَوْ فَرْدٌ، وَكُلُّ زَوْجٍ فَهُوَ إِمَّا زَوْجُ الزَّوْجِ أَوْ زَوْجُ الْفَرْدِ، يُنْتِجُ: كُلُّ عَدَدٍ إِمَّا فَرْدٌ أَوْ زَوْجُ الزَّوْجِ أَوْ زَوْجُ الْفَرْدِ.ya iki munfasıldan oluşur, “Her sayı ya çifttir ya da tektir; her çift sayı da ya çiftin çiftidir ya da tekin çiftidir” gibi, ki bu “Her sayı ya tektir ya çiftin çiftidir ya da tekin çiftidir” sonucunu verir;أَوْ مِنْ حَمْلِيَّةٍ وَمُتَّصِلَةٍ، كَقَوْلِنَا: كُلَّمَا كَانَ هَذَا إِنْسَانًا فَهُوَ حَيَوَانٌ، وَكُلُّ حَيَوَانٍ جِسْمٌ، يُنْتِجُ: كُلَّمَا كَانَ هَذَا إِنْسَانًا فَهُوَ جِسْمٌ؛ya bir hamlî ile bir muttasıldan oluşur, “Bu ne zaman insan olursa hayvandır; her hayvan da cisimdir” gibi, ki bu “Bu ne zaman insan olursa cisimdir” sonucunu verir;وَإِمَّا مِنْ حَمْلِيَّةٍ وَمُنْفَصِلَةٍ، كَقَوْلِنَا: كُلُّ عَدَدٍ إِمَّا زَوْجٌ أَوْ فَرْدٌ، وَكُلُّ زَوْجٍ فَهُوَ مُنْقَسِمٌ بِمُتَسَاوِيَيْنِ، يُنْتِجُ: كُلُّ عَدَدٍ إِمَّا فَرْدٌ أَوْ مُنْقَسِمٌ بِمُتَسَاوِيَيْنِ؛ya bir hamlî ile bir munfasıldan oluşur, “Her sayı ya çifttir ya da tektir; her çift sayı da iki eşit parçaya bölünür” gibi, ki bu “Her sayı ya tektir ya da iki eşit parçaya bölünür” sonucunu verir;أَوْ مِنْ مُتَّصِلَةٍ وَمُنْفَصِلَةٍ، كَقَوْلِنَا: كُلَّمَا كَانَ هَذَا إِنْسَانًا فَهُوَ حَيَوَانٌ، وَكُلُّ حَيَوَانٍ فَهُوَ إِمَّا أَبْيَضُ أَوْ أَسْوَدُ، يُنْتِجُ: كُلَّمَا كَانَ هَذَا إِنْسَانًا فَهُوَ إِمَّا أَبْيَضُ أَوْ أَسْوَدُ.ya da bir muttasıl ile bir munfasıldan oluşur, “Bu ne zaman insan olursa hayvandır; her hayvan da ya beyazdır ya da siyahtır” gibi, ki bu “Bu ne zaman insan olursa ya beyazdır ya da siyahtır” sonucunu verir.

İlgili terimler

Alıştırma

Bu terimle ilgili 12 soru, Kıyas alıştırma setinde.

Alıştırmaya git · 16 soru

Kendini sına

3 soru. 10 üzerinden 6 veya daha fazlasıyla (iki yıldız) sonraki terim açılır.

Soru 1
İktirânî kıyası belirleyen nedir?
Soru 2
Aşağıdakilerden hangisi iktirânî bir kıyastır?
Soru 3
“Güneş doğmuşsa gündüzdür; gündüzse yeryüzü aydınlıktır” öncülleri “Güneş doğmuşsa yeryüzü aydınlıktır” sonucunu verir. Bu neyi gösterir?
إِنْ كَانَتِ الشَّمْسُ طَالِعَةً فَالنَّهَارُ مَوْجُودٌ، وَإِنْ كَانَ النَّهَارُ مَوْجُودًا فَالأَرْضُ مُضِيئَةٌ

Sıradaki: İstisnâî kıyas القِيَاسُ الاسْتِثْنَائِيّ