Ana sayfa / Tasdikler / Şekil

Kilitli

Şekil الشَّكْل

Tasdikler · Kıyas · 6 / 6

Şekil

al-shakl

الشَّكْل

İktirânî şekli, iki yerine göre belirlenir; dörttür.

Taslak · inceleme bekliyor

Görselle

Orta terimin (M) küçük öncülde (S, M) ve büyük öncülde (M, P) nerede durduğuna göre dört şekil.

Açıklama

Birinci: , büyük öncülde . İkinci: ikisinde de yüklem. Üçüncü: ikisinde de konu. Dördüncü: küçük öncülde konu, büyük öncülde yüklem.

Her kendine özgü vardır; birincisi en açık olanıdır.

Şöyle de yazılır: eşkâl, kıyasın şekilleri, şekl.

Metinde

وَالْمُكَرَّرُ بَيْنَ مُقَدِّمَتَيِ الْقِيَاسِ يُسَمَّى: حَدًّا أَوْسَطَ، وَمَوْضُوعُ الْمَطْلُوبِ يُسَمَّى: حَدًّا أَصْغَرَ، وَمَحْمُولُهُ يُسَمَّى: حَدًّا أَكْبَرَ؛ وَالْمُقَدِّمَةُ الَّتِي فِيهَا الأَصْغَرُ تُسَمَّى: صُغْرَى، وَالَّتِي فِيهَا الأَكْبَرُ تُسَمَّى: كُبْرَى، وَهَيْئَةُ التَّأْلِيفِ تُسَمَّى: شَكْلًا.Kıyasın iki öncülünde tekrarlanana orta terim, aranan sonucun konusuna küçük terim, yüklemine de büyük terim denir. Küçük terimi içeren öncüle küçük öncül, büyük terimi içerene büyük öncül, bunların diziliş biçimine de şekil denir.وَالأَشْكَالُ أَرْبَعَةٌ، لِأَنَّ الْحَدَّ الأَوْسَطَ إِنْ كَانَ مَحْمُولًا فِي الصُّغْرَى مَوْضُوعًا فِي الْكُبْرَى فَهُوَ: الشَّكْلُ الأَوَّلُ، وَإِنْ كَانَ مَحْمُولًا فِيهِمَا فَهُوَ: الشَّكْلُ الثَّانِي، وَإِنْ كَانَ مَوْضُوعًا فِيهِمَا فَهُوَ: الشَّكْلُ الثَّالِثُ، وَإِنْ كَانَ مَوْضُوعًا فِي الصُّغْرَى مَحْمُولًا فِي الْكُبْرَى فَهُوَ: الشَّكْلُ الرَّابِعُ.Şekiller dörttür; çünkü orta terim küçük öncülde yüklem, büyük öncülde konu ise bu birinci şekildir; ikisinde de yüklem ise ikinci; ikisinde de konu ise üçüncü; küçük öncülde konu, büyük öncülde yüklem ise dördüncü şekildir.وَالثَّانِي يَرْتَدُّ إِلَى الأَوَّلِ بِعَكْسِ الْكُبْرَى، وَالثَّالِثُ يَرْتَدُّ إِلَيْهِ بِعَكْسِ الصُّغْرَى، وَالرَّابِعُ يَرْتَدُّ إِلَيْهِ بِعَكْسِ التَّرْتِيبِ أَوْ بِعَكْسِ الْمُقَدِّمَتَيْنِ جَمِيعًا.İkinci şekil büyük öncülün aksiyle, üçüncüsü küçük öncülün aksiyle, dördüncüsü ise öncüllerin sırasını değiştirmekle ya da ikisinin birden aksiyle birinci şekle döndürülür.وَالْكَامِلُ الْبَيِّنُ الإِنْتَاجِ هُوَ الأَوَّلُ، وَالرَّابِعُ مِنْهَا بَعِيدٌ عَنِ الطَّبْعِ جِدًّا، وَالَّذِي لَهُ طَبْعٌ مُسْتَقِيمٌ وَعَقْلٌ سَلِيمٌ لَا يَحْتَاجُ إِلَى رَدِّ الثَّانِي إِلَى الأَوَّلِ؛ وَإِنَّمَا يُنْتِجُ الثَّانِي عِنْدَ اخْتِلَافِ مُقَدِّمَتَيْهِ بِالإِيجَابِ وَالسَّلْبِ.Sonucu apaçık olan kâmil şekil birincisidir; dördüncüsü tabiî düşünceden çok uzaktır. Selim tabiat ve sağlam akıl sahibi kimse, ikinciyi birinciye döndürmeye ihtiyaç duymaz. İkinci şekil ancak öncülleri olumluluk ve olumsuzlukta farklı olduğunda netice verir.وَالشَّكْلُ الأَوَّلُ هُوَ الَّذِي جُعِلَ مِعْيَارَ الْعُلُومِ، فَنُورِدُهُ هُنَا لِيُجْعَلَ دُسْتُورًا، وَيُسْتَنْتَجَ مِنْهُ الْمَطَالِبُ كُلُّهَا.İlimlerin ölçüsü kılınan, birinci şekildir; bu yüzden onu burada, aranan her sonucun kendisinden çıkarılabileceği bir kural olarak ortaya koyuyoruz.وَضُرُوبُهُ الْمُنْتِجَةُ أَرْبَعَةٌ: الضَّرْبُ الأَوَّلُ: كُلُّ جِسْمٍ مُؤَلَّفٌ، وَكُلُّ مُؤَلَّفٍ حَادِثٌ، فَكُلُّ جِسْمٍ حَادِثٌ. الثَّانِي: كُلُّ جِسْمٍ مُؤَلَّفٌ، وَلَا شَيْءَ مِنَ الْمُؤَلَّفِ بِقَدِيمٍ، فَلَا شَيْءَ مِنَ الْجِسْمِ بِقَدِيمٍ. الثَّالِثُ: بَعْضُ الْجِسْمِ مُؤَلَّفٌ، وَكُلُّ مُؤَلَّفٍ حَادِثٌ، فَبَعْضُ الْجِسْمِ حَادِثٌ. الرَّابِعُ: بَعْضُ الْجِسْمِ مُؤَلَّفٌ، وَلَا شَيْءَ مِنَ الْمُؤَلَّفِ بِقَدِيمٍ، فَبَعْضُ الْجِسْمِ لَيْسَ بِقَدِيمٍ.Netice veren darbları dörttür. Birincisi: her cisim mürekkeptir ve her mürekkep sonradan olmuştur; öyleyse her cisim sonradan olmuştur. İkincisi: her cisim mürekkeptir ve hiçbir mürekkep kadîm değildir; öyleyse hiçbir cisim kadîm değildir. Üçüncüsü: bazı cisim mürekkeptir ve her mürekkep sonradan olmuştur; öyleyse bazı cisim sonradan olmuştur. Dördüncüsü: bazı cisim mürekkeptir ve hiçbir mürekkep kadîm değildir; öyleyse bazı cisim kadîm değildir.

İlgili terimler

Alıştırma

Bu terimle ilgili 16 soru, Kıyas alıştırma setinde.

Alıştırmaya git · 16 soru

Kendini sına

3 soru. 10 üzerinden 6 veya daha fazlasıyla (iki yıldız) sonraki terim açılır.

Soru 1
İktirânî kıyasın şeklini ne belirler?
Soru 2
Küçük öncül: “Bazı cisimler metaldir.” Büyük öncül: “Her cisim mürekkeptir.” Bu hangi şekildir?
Soru 3
Orta terimin küçük öncülde konu, büyük öncülde yüklem olduğu şekil hangisidir?

Tasdikler burada bitiyor. Sonraki kısma geçmeden önce durumunuza bakın.

Bu kısmı bitir →