Ana sayfa / Hint yolu · 2. seviye / Ders 5 / 25
Kilitli
Mürekkep lafız
3. Seviye'ye dönÖnizleme
2. seviyenin 5. dersine bir bakış. 2. seviye, 1. seviyeden sonra açılır; o zamana kadar bu dersi okuyabilirsin, ama testi ve devamı kapalı kalır.
Hint yolu · 2. seviye · al-Mirqāt · Ders 5 / 25
Taslak · inceleme bekliyor
Lafızlar ve delâlet
الأَلْفَاظ وَالدَّلَالَة
Deoband after 1336/1917 baskısına göre Arapça metin · çeviri The Mantiqi, taslak
Bu metin hakkında
al-Mirqāt المِرْقاة
Faḍl-i Imām Khayrābādī (d. 1243 or 1244/1828–29)
فَصْلٌ
المُرَكَّبُ قِسْمانِ: أَحَدُهُما المُرَكَّبُ التّامُّ، وَهُوَ ما يَصِحُّ السُّكُوتُ عَلَيْهِ، كَـ«زَيْدٌ قائِمٌ»؛ وَثانِيهِما المُرَكَّبُ النّاقِصُ، وَهُوَ ما لَيْسَ كَذٰلِكَ.
iki kısımdır. Biri mürekkeb-i tâmdır: üzerinde susulması doğru olandır, “Zayd ayaktadır” gibi. Diğeri mürekkeb-i nâkıstır: böyle olmayandır.
al-Mirqāt · s. 13
فَصْلٌ
المُرَكَّبُ التّامُّ ضَرْبانِ: يُقالُ لِأَحَدِهِما الخَبَرُ وَالقَضِيَّةُ، وَهُوَ ما قُصِدَ بِهِ الحِكايَةُ، وَيَحْتَمِلُ الصِّدْقَ وَالكَذِبَ، فَيُقالُ لِقائِلِهِ: إِنَّهُ صادِقٌ أَوْ كاذِبٌ، نَحْوُ: «السَّماءُ فَوْقَنا» وَ«العالَمُ حادِثٌ». فَإِنْ قِيلَ: قَوْلُنا «لا إِلٰهَ إِلّا اللهُ» قَضِيَّةٌ وَخَبَرٌ مَعَ أَنَّهُ لا يَحْتَمِلُ الكَذِبَ، قُلْتُ: مُجَرَّدُ اللَّفْظِ مُحْتَمِلٌ، وَإِنْ كانَ إِلَى خُصُوصِيَّةِ الحاشِيَتَيْنِ غَيْرَ مُحْتَمِلٍ لِلْكَذِبِ. وَيُقالُ لِثانِي القِسْمَيْنِ الإِنْشاءُ، وَلِلْإِنْشاءِ أَقْسامٌ: أَمْرٌ وَنَهْيٌ وَتَمَنٍّ وَتَرَجٍّ وَاسْتِفْهامٌ وَنِداءٌ.
Mürekkeb-i tâm iki kısımdır. Birine haber ve (kaziyye) denir: hikâye [yani bir durumu aktarmak] kastedilen ve doğruluğa ve yanlışlığa ihtimali olandır; öyle ki söyleyenine “doğru söylüyor” ya da “yanlış söylüyor” denir; “Gök üstümüzdedir” ve “Âlem hâdistir” gibi. Eğer “‘Allah'tan başka ilah yoktur’ sözümüz bir önerme ve haberdir, hâlbuki yanlışlığa ihtimali yoktur” denirse, derim ki: tek başına [yanlışlığa] ihtimallidir; iki tarafının özelliğine bakılınca yanlışlığa ihtimali olmasa da. İki kısımdan ikincisine inşâ denir; inşânın kısımları vardır: emir, nehiy (yasaklama), temennî (dilek), terecci (umma), istifham (soru) ve nidâ (seslenme).
al-Mirqāt · s. 14
فَصْلٌ
المُرَكَّبُ النّاقِصُ عَلَى أَنْحاءٍ: مِنْها المُرَكَّبُ الإِضافِيُّ، كَـ«غُلامِ زَيْدٍ»؛ وَمِنْها المُرَكَّبُ التَّوْصِيفِيُّ، كَـ«الرَّجُلِ العالِمِ»؛ وَمِنْها المُرَكَّبُ التَّقْيِيدِيُّ، كَـ«فِي الدّارِ». وَهٰهُنا قَدْ تَمَّ بَحْثُ الأَلْفاظِ، وَالآنَ نَشْرَعُ فِي بَحْثِ المَعانِي.
Mürekkeb-i nâkıs birkaç çeşittir. Bunlardan biri izafî , “Zayd'ın kölesi” (gulâmu Zayd) gibi; biri tavsîfî mürekkeptir, “âlim adam” gibi; biri de takyîdî mürekkeptir, “evde” gibi. Burada lafızlar bahsi tamamlandı; şimdi anlamlar bahsine başlıyoruz.
al-Mirqāt · s. 14
Şerhin açıkladıkları üzerine 3 soru. 10 üzerinden 6 veya daha fazlasıyla (iki yıldız) sonraki ders açılır.
Soru 1
el-Mirkât'a göre mürekkep bir lafzı tam (tāmm) yapan nedir?
el-Mirkât tam mürekkebi, ondan sonra susmanın yerinde olduğu olarak tarif eder; doğruluk ve yanlışlık ihtimali taşımak ise onun iki kısmından yalnızca birini, yani haberi belirler.
Soru 2
“Allah'tan başka ilah yoktur” bir önermedir, fakat yanlış olamaz. el-Mirkât bunu nasıl açıklar?
el-Mirkât, tarifin kendi başına alınan lafızla ilgili olduğunu ve yanlışlık ihtimali taşıdığını cevap olarak verir; bu sözün yanlış olamaması, iki tarafının özel niteliğinden kaynaklanır.
Soru 3
el-Mirkât'a göre “evde” ne tür bir mürekkep lafızdır?
el-Mirkât nâkıs mürekkepler arasında izâfî olanı (“Zayd'ın kölesi”), tavsîfî olanı (“âlim adam”) ve takyîdî olanı sayar; sonuncusuna “evde” örneğini verir.
Sıradaki ders: Cüzî ve küllî; küllîler arasındaki nisbetler
Devam et →