Home / Ottoman path · level 2 / Les 17 van 17

Op slot

De andere vier kunsten

Terug naar level 2

Preview

A look at lesson 17 of level 2. Level 2 opens after level 1; until then you can read this lesson, but its test and the way on stay closed.

Ottoman path · level 2 · Sharḥ Īsāghūjī · Les 17 van 17

De andere vier kunsten

De vijf kunsten · Matn 55–59

الصِّنَاعَات الخَمْس

Arabic text after the print of Beirut · translation by The Mantiqi, draft

About this text

Sharḥ Īsāghūjī شَرْحُ إِيساغُوجِي

Ḥusām al-Dīn al-Kātī (d. ca. 760/1359)

Text
Arabic: Sharḥ matn al-Īsāghūjī fī al-manṭiq, with notes by Qāsim Naʿīm al-Ḥanafī (not reproduced), Dār al-Kutub al-ʿIlmiyya, Beirut View the scan
Translation
The Mantiqi's own; a draft.
Review
Draft, awaiting review by Ustadh Muhammad Yusuf.

De matn

وَالْجَدَلُ هُوَ: قِيَاسٌ مُؤَلَّفٌ مِنْ مُقَدِّمَاتٍ مَشْهُورَةٍ أَوْ مُسَلَّمَةٍ عِنْدَ النَّاسِ أَوْ عِنْدَ الْخَصْمَيْنِ، كَقَوْلِنَا: الْعَدْلُ حَسَنٌ، وَالظُّلْمُ قَبِيحٌ.

De is een dat bestaat uit die algemeen aanvaard zijn, of die mensen of twee tegenstanders elkaar toegeven, zoals “Rechtvaardigheid is goed, en onrecht is slecht.”

Zin 55

وَالْخَطَابَةُ هِيَ: قِيَاسٌ مُؤَلَّفٌ مِنْ مُقَدِّمَاتٍ مَقْبُولَةٍ مِنْ شَخْصٍ مُعْتَقَدٍ فِيهِ أَوْ مَظْنُونَةٍ.

De is een dat bestaat uit die men aanvaardt van iemand die men vertrouwt, of die alleen waarschijnlijk zijn.

Zin 56

وَالشِّعْرُ: قِيَاسٌ مُؤَلَّفٌ مِنْ مُقَدِّمَاتٍ مَقْبُولَةٍ مُتَخَيَّلَةٍ تَنْبَسِطُ مِنْهَا النَّفْسُ أَوْ تَنْقَبِضُ.

De is een dat bestaat uit aanvaarde verbeeldingen, waardoor de ziel zich opent of juist sluit.

Zin 57

وَالْمُغَالَطَةُ: قِيَاسٌ مُؤَلَّفٌ مِنْ مُقَدِّمَاتٍ كَاذِبَةٍ شَبِيهَةٍ بِالْحَقِّ أَوْ بِالْمَشْهُورِ، أَوْ مِنْ مُقَدِّمَاتٍ وَهْمِيَّةٍ كَاذِبَةٍ.

De is een dat bestaat uit onware die lijken op de waarheid of op wat algemeen aanvaard is, of uit onware inbeeldingen.

Zin 58

وَالْعُمْدَةُ هُوَ الْبُرْهَانُ لَا غَيْرُ. انْتَهَى.

Alleen op de kan men vertrouwen, op niets anders. Einde.

Zin 59

Het commentaar Ḥusām al-Dīn al-Kātī

قالَ: والجدلُ: قياسٌ مُؤلّفٌ من مُقدّماتٍ مشهورةٍ، والخطابةُ: قياسٌ مُؤلّفٌ من مُقدّماتٍ مقبولةٍ من شَخْصٍ مُعتَقَدٍ فيه، أو مظنونة، والشِّعرُ: قياسٌ مُؤلّفٌ من مقدماتٍ مُتخيَّلةٍ تَنْبسطُ منها النَّفسُ نحو: الخمرُ ياقوتةٌ سَيَّالَةٌ، أو تَنقبضُ نحو: العَسلُ مُرَّةٌ مُهوِّعةٌ، والمغالطةُ: قياسٌ مُؤلّفٌ من مُقدِّماتٍ كاذبةٍ شبيهةٍ بالحقِ، أو مُقدِّماتٍ وهميةٍ كاذبةٍ، والعَمدةُ هو البُرهانُ لا غيرُ، وَليكُنْ هذا آخرَ الرِّسالةِ.

أَقُولُ: من الاصطلاحاتِ المنطقيَّةِ المذكورةِ الجَدلُ: وهو قياسٌ مؤلّفٌ من مقدِّماتٍ مشهورةٍ كالمقدِّماتِ التي ذكرناها في اليقينيَّات، والغرَضُ من ترتيبها إلزامُ الخصم، وهو ظاهرٌ، ومنها الخَطَابَة: وهو قياسٌ مؤلّفٌ من مقدماتٍ مقبولةٍ من شخصٍ مُعتَقَدٍ فيه، أو مظنونة، والغرضُ منهما ترغيبُ الناسِ فيما يَنفعُهم من أمورِ معاشِهم كما يفعلُهُ الخُطباءُ والوُعَّاظُ، ومنها الشِّعرُ: وهو قياسٌ مُؤلّفٌ من مقدِّماتٍ تنبسطُ منها النفسُ، أو تنقبضُ كما إذا قيلَ: الخمرُ ياقوتةٌ سيَّالةٌ انبسطت النَّفسُ ورغبتْ في شربها، وإذا قيل: العسلُ مُرَّةٌ مُهوِّعةٌ انقبضت النفسُ وتنفَّرت عن أكلها، ومنها المُغالطةُ: وهي قياسٌ مؤلّفٌ من مقدِّماتٍ كاذبةٍ شبيهةٍ بالحقِّ، أو بالمشهورةِ، أو من مقدّماتٍ وهميةٍ كاذبةٍ، والغلطُ: إمَّا من جهةِ الصُّورةِ، أو من جهةِ المعنى، أَمَّا ما يكونُ من جهةِ الصورةِ فكقولنا لصورةِ الفرسِ المنقوشةِ على الجدارِ: إنَّها فرسٌ وكلُّ فرسٍ صَهَّالٌ، ينتجُ أن تلك الصورةَ صهَّالة، وأمَّا ما يكون من جهةِ المعنى فكقولنا: كلُّ إنسانٍ وفرسٍ فهو إنسانٌ، وكلُّ إنسانٍ وفرسٍ فهو فرسٌ، ينتجُ بعضُ الإنسانِ فرسٌ. اعلم أَنَّ ما عليه الاعتمادُ والتَّعويلُ من هذه القياسات إنما هو البرهانُ، لكونهِ مُركَّباً من المقدّماتِ اليقينيَّة، وليكنْ هذا آخرَ ما كتبناهُ من الأوراقِ لإيضاح ما في كتابِ إيساغوجي.

Een van de genoemde vaktermen van de logica is de : een dat bestaat uit algemeen aanvaarde , zoals de premissen die we bij de noemden; het doel van de ordening ervan is de tegenstander klem te zetten, en dat is duidelijk. Een andere is de : een syllogisme dat bestaat uit “premissen die men aanvaardt van iemand die men vertrouwt, of die alleen waarschijnlijk zijn”. Het doel van beide [soorten] is mensen te laten verlangen naar wat hun tot nut is in de zaken van hun levensonderhoud, zoals predikers en vermaners doen. Een andere is de : een syllogisme dat bestaat uit premissen waardoor de ziel zich opent of juist sluit. Zegt men “Wijn is een vloeibare robijn”, dan opent de ziel zich en verlangt ze ernaar die te drinken; en zegt men “Honing is bitter en doet braken”, dan sluit de ziel zich en keert ze zich ervan af om die te eten. Een andere is de : een syllogisme dat bestaat uit onware premissen die lijken op de waarheid of op wat algemeen aanvaard is, of uit onware inbeeldingen. De fout komt ofwel van de kant van de vorm, ofwel van de kant van de betekenis. Van de kant van de vorm: zoals wanneer we over de afbeelding van een paard die op een muur geschilderd is, zeggen: “Het is een paard, en elk paard hinnikt”, wat oplevert: “Die afbeelding hinnikt.” Van de kant van de betekenis: zoals wanneer we zeggen: “Alles wat mens en paard is, is een mens, en alles wat mens en paard is, is een paard”, wat oplevert: “Sommige mensen zijn paarden.” Weet dat van deze syllogismen alleen de iets is waarop men kan vertrouwen en bouwen, omdat ze bestaat uit zekere premissen. Laat dit het einde zijn van wat we op deze bladzijden geschreven hebben om duidelijk te maken wat er in de Īsāghūjī staat.

Sharḥ Īsāghūjī · p. 75

Test jezelf

3 vragen over wat het commentaar uitlegt. Met 6 van de 10 of meer (twee sterren) gaat de volgende les open.

  1. Vraag 1

    Wat is volgens al-Kātī het doel van het ordenen van premissen in de dialectiek?

  2. Vraag 2

    “Het is een paard, en elk paard hinnikt”, gezegd over een paard dat op een muur geschilderd is, dus “die afbeelding hinnikt”. Waar ligt volgens al-Kātī de fout van deze sofistiek?

  3. Vraag 3

    Hoe illustreert al-Kātī de premissen van de poëtica?

    الخمرُ ياقوتةٌ سيَّالةٌ

Dit was de laatste les van spoor 2.

Terug naar level 2