قفل
شرطیهٔ متصله المُتَّصِلَة
خانهتصدیقات · قضایا · 7 از 10
شرطیهٔ متصله
al-muttaṣila
المُتَّصِلَة
حکم می‌کند که ای به فرضِ قضیهٔ دیگر برقرار است، یا برقرار نیست.
پیش‌نویس · در انتظار بازبینی
توضیح
«اگر خورشید طلوع کرده باشد، روز است.»
به این صورت هم نوشته می‌شود: متصله, قضیه متصله.
در متن
وَهِيَ إِمَّا حَمْلِيَّةٌ كَقَوْلِنَا: زَيْدٌ كَاتِبٌ، وَإِمَّا شَرْطِيَّةٌ مُتَّصِلَةٌ كَقَوْلِنَا: إِنْ كَانَتِ الشَّمْسُ طَالِعَةً فَالنَّهَارُ مَوْجُودٌ، وَإِمَّا شَرْطِيَّةٌ مُنْفَصِلَةٌ كَقَوْلِنَا: الْعَدَدُ إِمَّا أَنْ يَكُونَ زَوْجًا أَوْ فَرْدًا.قضیه یا حملیه است، مانند «زید نویسنده است»؛ یا شرطیهٔ متصله، مانند «اگر خورشید طلوع کرده باشد، روز است»؛ یا شرطیهٔ منفصله، مانند «عدد یا زوج است یا فرد».وَالْمُتَّصِلَةُ إِمَّا لُزُومِيَّةٌ كَقَوْلِنَا: إِنْ كَانَتِ الشَّمْسُ طَالِعَةً فَالنَّهَارُ مَوْجُودٌ، وَإِمَّا اتِّفَاقِيَّةٌ كَقَوْلِنَا: إِنْ كَانَ الإِنْسَانُ نَاطِقًا فَالْحِمَارُ نَاهِقٌ؛متصله یا لزومیه است، مانند «اگر خورشید طلوع کرده باشد، روز است»، یا اتفاقیه، مانند «اگر انسان ناطق باشد، الاغ عرعر می‌کند».وَالْقِيَاسُ الِاقْتِرَانِيُّ يَتَرَكَّبُ إِمَّا مِنَ الْحَمْلِيَّتَيْنِ كَمَا مَرَّ؛ وَإِمَّا مِنَ الْمُتَّصِلَتَيْنِ كَقَوْلِنَا: إِنْ كَانَتِ الشَّمْسُ طَالِعَةً فَالنَّهَارُ مَوْجُودٌ، وَإِنْ كَانَ النَّهَارُ مَوْجُودًا فَالأَرْضُ مُضِيئَةٌ، يُنْتِجُ: إِنْ كَانَتِ الشَّمْسُ طَالِعَةً فَالأَرْضُ مُضِيئَةٌ؛قیاس اقترانی یا از دو حملیه ترکیب می‌شود، چنان‌که گذشت؛ یا از دو متصله، مانند «اگر خورشید طلوع کرده باشد، روز است؛ و اگر روز باشد، زمین روشن است»، که نتیجه می‌دهد «اگر خورشید طلوع کرده باشد، زمین روشن است»؛أَوْ مِنْ حَمْلِيَّةٍ وَمُتَّصِلَةٍ، كَقَوْلِنَا: كُلَّمَا كَانَ هَذَا إِنْسَانًا فَهُوَ حَيَوَانٌ، وَكُلُّ حَيَوَانٍ جِسْمٌ، يُنْتِجُ: كُلَّمَا كَانَ هَذَا إِنْسَانًا فَهُوَ جِسْمٌ؛یا از یک حملیه و یک متصله، مانند «هرگاه این انسان باشد، حیوان است؛ و هر حیوانی جسم است»، که نتیجه می‌دهد «هرگاه این انسان باشد، جسم است»؛أَوْ مِنْ مُتَّصِلَةٍ وَمُنْفَصِلَةٍ، كَقَوْلِنَا: كُلَّمَا كَانَ هَذَا إِنْسَانًا فَهُوَ حَيَوَانٌ، وَكُلُّ حَيَوَانٍ فَهُوَ إِمَّا أَبْيَضُ أَوْ أَسْوَدُ، يُنْتِجُ: كُلَّمَا كَانَ هَذَا إِنْسَانًا فَهُوَ إِمَّا أَبْيَضُ أَوْ أَسْوَدُ.یا از یک متصله و یک منفصله، مانند «هرگاه این انسان باشد، حیوان است؛ و هر حیوانی یا سفید است یا سیاه»، که نتیجه می‌دهد «هرگاه این انسان باشد، یا سفید است یا سیاه».وَأَمَّا الْقِيَاسُ الِاسْتِثْنَائِيُّ فَالشَّرْطِيَّةُ الْمَوْضُوعَةُ فِيهِ إِنْ كَانَتْ مُتَّصِلَةً، فَاسْتِثْنَاءُ عَيْنِ الْمُقَدَّمِ يُنْتِجُ عَيْنَ التَّالِي، كَقَوْلِنَا: إِنْ كَانَ هَذَا إِنْسَانًا فَهُوَ حَيَوَانٌ، لَكِنَّهُ إِنْسَانٌ، فَهُوَ حَيَوَانٌ.و اما قیاس استثنائی: اگر شرطیهٔ آن متصله باشد، استثنای عینِ مقدَّم عینِ تالی را نتیجه می‌دهد، مانند «اگر این انسان باشد، حیوان است؛ ولی انسان است، پس حیوان است».وَاسْتِثْنَاءُ نَقِيضِ التَّالِي يُنْتِجُ نَقِيضَ الْمُقَدَّمِ، كَقَوْلِنَا: إِنْ كَانَ هَذَا إِنْسَانًا فَهُوَ حَيَوَانٌ، لَكِنَّهُ لَيْسَ بِحَيَوَانٍ، فَلَا يَكُونُ إِنْسَانًا؛و استثنای نقیضِ تالی نقیضِ مقدَّم را نتیجه می‌دهد، مانند «اگر این انسان باشد، حیوان است؛ ولی حیوان نیست، پس انسان نیست».مثال‌ها
- إِنْ كَانَتِ الشَّمْسُ طَالِعَةً فَالنَّهَارُ مَوْجُودٌاگر خورشید طلوع کرده باشد، روز است
اصطلاحات مرتبط
تمرین
خودتان را در قضایا بیازمایید.
رفتن به تمرین · 8 پرسشخودت را بیازما
3 پرسش. با ۶ از ۱۰ یا بیشتر (دو ستاره) اصطلاح بعدی باز می‌شود.
پرسش 1
شرطیهٔ متصله به چه حکم می‌کند؟
را به پیوند می‌دهد: به فرضِ یکی، دیگری برقرار است (یا نیست)، مانند «اگر خورشید طلوع کرده باشد، روز است».
پرسش 2
کدام‌یک از این‌ها شرطیهٔ متصله است؟
این حکم می‌کند که «جسم است» به فرضِ «این فلز است» برقرار است. «هر فلزی جسم است» است، و جملهٔ «یا … یا» .
پرسش 3
«اگر خورشید طلوع کرده باشد، روز است» متصلهٔ لزومیه است. «اگر انسان ناطق باشد، الاغ عرعر می‌کند» از کدام نوع است؟
إِنْ كَانَ الإِنْسَانُ نَاطِقًا فَالحِمَارُ نَاهِقٌ
عرعر کردن الاغ از ناطق بودن انسان لازم نمیآید؛ آن دو تنها به اتفاق با هم صادقاند، پس ابهری این را اتفاقیه مینامد.
بعدی: شرطیهٔ منفصله المُنْفَصِلَة
ادامه ←