خانه / تصدیقات / شرطیهٔ منفصله
قفل
شرطیهٔ منفصله المُنْفَصِلَة
خانهتصدیقات · قضایا · 8 از 10
شرطیهٔ منفصله
al-munfaṣila
المُنْفَصِلَة
حکم می‌کند که میان دو منافات هست، یا نیست.
پیش‌نویس · در انتظار بازبینی
توضیح
«عدد یا زوج است یا فرد.»
به این صورت هم نوشته می‌شود: منفصله, قضیه منفصله.
در متن
وَهِيَ إِمَّا حَمْلِيَّةٌ كَقَوْلِنَا: زَيْدٌ كَاتِبٌ، وَإِمَّا شَرْطِيَّةٌ مُتَّصِلَةٌ كَقَوْلِنَا: إِنْ كَانَتِ الشَّمْسُ طَالِعَةً فَالنَّهَارُ مَوْجُودٌ، وَإِمَّا شَرْطِيَّةٌ مُنْفَصِلَةٌ كَقَوْلِنَا: الْعَدَدُ إِمَّا أَنْ يَكُونَ زَوْجًا أَوْ فَرْدًا.قضیه یا حملیه است، مانند «زید نویسنده است»؛ یا شرطیهٔ متصله، مانند «اگر خورشید طلوع کرده باشد، روز است»؛ یا شرطیهٔ منفصله، مانند «عدد یا زوج است یا فرد».وَالْمُنْفَصِلَةُ إِمَّا حَقِيقِيَّةٌ كَقَوْلِنَا: الْعَدَدُ إِمَّا زَوْجٌ وَإِمَّا فَرْدٌ.منفصله یا حقیقیه است، مانند «عدد یا زوج است یا فرد».وَهِيَ إِمَّا مَانِعَةُ الْجَمْعِ وَالْخُلُوِّ مَعًا كَمَا ذَكَرْنَا، وَإِمَّا مَانِعَةُ الْجَمْعِ فَقَطْ كَقَوْلِنَا: هَذَا الشَّيْءُ إِمَّا أَنْ يَكُونَ شَجَرًا أَوْ حَجَرًا، وَإِمَّا مَانِعَةُ الْخُلُوِّ فَقَطْ كَقَوْلِنَا: زَيْدٌ إِمَّا أَنْ يَكُونَ فِي الْبَحْرِ، وَإِمَّا أَنْ لَا يَغْرَقَ.منفصله یا هم اجتماع دو جزء را منع می‌کند و هم ارتفاع هر دو را، مانند مثالی که گذشت؛ یا تنها اجتماعشان را منع می‌کند، مانند «این چیز یا درخت است یا سنگ»؛ یا تنها ارتفاع هر دو را منع می‌کند، مانند «زید یا در دریاست یا غرق نمی‌شود».وَقَدْ تَكُونُ الْمُنْفَصِلَاتُ ذَوَاتِ أَجْزَاءٍ كَقَوْلِنَا: الْعَدَدُ إِمَّا زَائِدٌ أَوْ نَاقِصٌ أَوْ مُسَاوٍ.منفصله‌ها ممکن است بیش از دو جزء داشته باشند، مانند «عدد یا زائد است، یا ناقص، یا تام».وَإِمَّا مِنَ الْمُنْفَصِلَتَيْنِ كَقَوْلِنَا: كُلُّ عَدَدٍ إِمَّا زَوْجٌ أَوْ فَرْدٌ، وَكُلُّ زَوْجٍ فَهُوَ إِمَّا زَوْجُ الزَّوْجِ أَوْ زَوْجُ الْفَرْدِ، يُنْتِجُ: كُلُّ عَدَدٍ إِمَّا فَرْدٌ أَوْ زَوْجُ الزَّوْجِ أَوْ زَوْجُ الْفَرْدِ.یا از دو منفصله، مانند «هر عددی یا زوج است یا فرد، و هر عدد زوجی یا زوج‌الزوج است یا زوج‌الفرد»، که نتیجه می‌دهد «هر عددی یا فرد است، یا زوج‌الزوج، یا زوج‌الفرد»؛وَإِمَّا مِنْ حَمْلِيَّةٍ وَمُنْفَصِلَةٍ، كَقَوْلِنَا: كُلُّ عَدَدٍ إِمَّا زَوْجٌ أَوْ فَرْدٌ، وَكُلُّ زَوْجٍ فَهُوَ مُنْقَسِمٌ بِمُتَسَاوِيَيْنِ، يُنْتِجُ: كُلُّ عَدَدٍ إِمَّا فَرْدٌ أَوْ مُنْقَسِمٌ بِمُتَسَاوِيَيْنِ؛یا از یک حملیه و یک منفصله، مانند «هر عددی یا زوج است یا فرد، و هر عدد زوجی به دو جزء برابر تقسیم می‌شود»، که نتیجه می‌دهد «هر عددی یا فرد است یا به دو جزء برابر تقسیم می‌شود»؛أَوْ مِنْ مُتَّصِلَةٍ وَمُنْفَصِلَةٍ، كَقَوْلِنَا: كُلَّمَا كَانَ هَذَا إِنْسَانًا فَهُوَ حَيَوَانٌ، وَكُلُّ حَيَوَانٍ فَهُوَ إِمَّا أَبْيَضُ أَوْ أَسْوَدُ، يُنْتِجُ: كُلَّمَا كَانَ هَذَا إِنْسَانًا فَهُوَ إِمَّا أَبْيَضُ أَوْ أَسْوَدُ.یا از یک متصله و یک منفصله، مانند «هرگاه این انسان باشد، حیوان است؛ و هر حیوانی یا سفید است یا سیاه»، که نتیجه می‌دهد «هرگاه این انسان باشد، یا سفید است یا سیاه».وَإِنْ كَانَتْ مُنْفَصِلَةً فَاسْتِثْنَاءُ عَيْنِ أَحَدِ الْجُزْءَيْنِ يُنْتِجُ نَقِيضَ التَّالِي، كَقَوْلِنَا: الْعَدَدُ إِمَّا زَوْجٌ أَوْ فَرْدٌ، لَكِنَّهُ زَوْجٌ، يُنْتِجُ: أَنَّهُ لَيْسَ بِفَرْدٍ، أَوْ لَكِنَّهُ فَرْدٌ، يُنْتِجُ: أَنَّهُ لَيْسَ بِزَوْجٍ، وَاسْتِثْنَاءُ نَقِيضِ أَحَدِهِمَا يُنْتِجُ عَيْنَ الثَّانِي.و اگر منفصله باشد، استثنای عینِ یکی از دو جزء نقیضِ دیگری را نتیجه می‌دهد، مانند «عدد یا زوج است یا فرد؛ ولی زوج است»، که نتیجه می‌دهد «فرد نیست»؛ یا «ولی فرد است»، که نتیجه می‌دهد «زوج نیست». و استثنای نقیضِ یکی از آن دو، عینِ دیگری را نتیجه می‌دهد.مثال‌ها
- العَدَدُ إِمَّا زَوْجٌ أَوْ فَرْدٌعدد یا زوج است یا فرد
اصطلاحات مرتبط
تمرین
خودتان را در قضایا بیازمایید.
رفتن به تمرین · 8 پرسشخودت را بیازما
3 پرسش. با ۶ از ۱۰ یا بیشتر (دو ستاره) اصطلاح بعدی باز می‌شود.
پرسش 1
شرطیهٔ منفصله به چه حکم می‌کند؟
حکم می‌کند که آیا دو میتوانند با هم جمع شوند یا نه، مانند «عدد یا زوج است یا فرد».
پرسش 2
کدام‌یک از این‌ها شرطیهٔ منفصله است؟
«یا … یا» دو را در برابر هم قرار می‌دهد، و همین آن را می‌کند؛ جملهای که با «اگر» آغاز می‌شود است و جملهٔ آخر .
پرسش 3
مثال ابهری، «این چیز یا درخت است یا سنگ»، چه چیزی را منتفی می‌کند؟
هَذَا الشَّيْءُ إِمَّا أَنْ يَكُونَ شَجَرًا أَوْ حَجَرًا
چیزی نمیتواند هم درخت باشد و هم سنگ، اما میتواند هیچ‌یک نباشد (مثلاً حیوان باشد)؛ پس این تنها جمع شدن آن دو را منع می‌کند (مانع اجتماع).
بعدی: تناقض التَّنَاقُض
ادامه ←