Self-evident and acquired; reflection

فصل. بدانکه تصور بر دو قسم است: یکی آنکه در حصول او احتیاج بنظری و فکری نباشد چون تصور حرارت و برودت و سیاهی و سفیدی و مانند آن، و این قسم را تصور ضروری خوانند؛ دوم آنکه در حصول او احتیاج باشد بنظر و فکر چون تصور روح و ملک و جن و مانند آن، و این قسم را تصور نظری خوانند. همچنین تصدیق نیز بر دو قسم است: یکی تصدیق ضروری که محتاج نباشد بنظری و فکری چون تصدیق بآنکه آفتاب روشن است و آتش گرم است، دوم تصدیق نظری که محتاج باشد بنظر و فکر چون تصدیق بآنکه صانع عالم موجود است و عالم حادث است و غیر آن. فصل. تصور نظری را از تصورات ضروری و تصدیق نظری را از تصدیقات ضروری حاصل میکنند بطریق نظر و فکر، و آن عبارت است از ترتیب تصورات یا تصدیقات حاصله بر وجهی که ادا کند بمجهول تصوری یا تصدیقی که حاصل نبوده باشد، چنانکه تصور حیوان را با تصور ناطق جمع کنی و گوئی حیوان ناطق، ازینجا تصور انسان که حاصل نبوده باشد حاصل شود، و چنانکه تصدیق بآنکه عالم متغیر است با تصدیق بآنکه هر چه متغیر است حادث است جمع کنی و چنین گوئی که عالم متغیر است و هر چه متغیر است حادث است، ازینجا تصدیق بآنکه عالم حادث است حاصل شود.

Section. Know that conception is of two kinds: one that needs no reflection or thought to be had, such as the conception of heat and cold, black and white and the like, and this kind is called necessary conception; and one that needs reflection and thought to be had, such as the conception of the spirit, the angel, the jinn and the like, and this kind is called theoretical conception. Likewise assent is of two kinds: necessary assent, which needs no reflection or thought, such as the assent that the sun is bright and fire is hot; and theoretical assent, which needs reflection and thought, such as the assent that the maker of the world exists and that the world came to be, and so on. Section. Theoretical conception is gained from necessary conceptions, and theoretical assent from necessary assents, by way of reflection and thought, which is arranging conceptions or assents one has in a way that leads to an unknown conception or assent one did not have: as when you join the conception of animal to the conception of rational and say “rational animal”, and from this the conception of man, which one did not have, comes about; and as when you join the assent that the world changes to the assent that whatever changes came to be, and say “the world changes, and whatever changes came to be”, and from this the assent that the world came to be comes about.

CopyGoogle Translate ↗pp. 5–6

فصل. امتیاز آدمی از دیگر حیوانات بآنست که او مجهولات را از معلومات بطریق نظر حاصل میتواند کرد بخلاف سائر حیوانات، پس بر همه کس لازم است که طریق نظر و صحت و فساد آن را بشناسد تا چون خواهند که مجهول تصوری یا تصدیقی از معلومات تصوریه یا تصدیقیه بر وجه صواب حاصل کنند توانند، مگر کسانیکه من عند الله مؤید باشند بنفوس قدسیه که ایشان در دانستن چیزها محتاج بنظر نباشند. فصل. بدانکه در عرف علمای این فن آن تصورات مرتبه را که موصل شوند بتصور دیگر معرّف و قول شارح خوانند، و آن تصدیقات مرتبه را که موصل شوند بتصدیق دیگر حجت و دلیل خوانند. پس مقصود درین فن دانستن معرّف و حجت است، و شکی نیست که معرّف و حجت فی الحقیقة معانی است نه الفاظ، مثلاً معرّف انسان معنی حیوان ناطق است نه لفظ آن، و حجت حدوث عالم معنی قضایای مذکوره است نه الفاظ آن. پس صاحب این فن را بالذات احتیاج بالفاظ نیست، لیکن چون تفهّم و تفهیم معانی بالفاظ است، ازین جهت واجب شد بروی که نظر کند در احوال الفاظ باعتبار دلالت او بر معانی.

Section. Man is set apart from the other animals in that he can gain the unknown from the known by way of reflection, unlike the other animals; so everyone must know the way of reflection, and what makes it sound or unsound, so that when they wish to gain an unknown conception or assent from known conceptions or assents they can do so correctly — except those whom God supports with holy souls, who need no reflection to know things. Section. Know that in the usage of the scholars of this art the ordered conceptions that lead to another conception are called a definer and an explanatory phrase, and the ordered assents that lead to another assent are called a proof and an argument. So the aim of this art is to know the definer and the proof. There is no doubt that the definer and the proof are in truth meanings, not words: the definer of man, for instance, is the meaning of “rational animal”, not its wording, and the proof that the world came to be is the meaning of the propositions mentioned, not their wording. So the master of this art has no need of words in themselves; but since understanding and conveying meanings goes by words, he must look into the states of words with respect to their signifying meanings.

CopyGoogle Translate ↗pp. 6–8