The conjunctive syllogism and the four figures

Proof · al-qiyās al-iqtirānī wa-l-ashkāl al-arbaʿa · ص 16–17

القِياسُ الاقْتِرانِيُّ وَالأَشْكالُ الأَرْبَعَةُ

پیش‌نویس · در انتظار بازبینی

متن فارسی بر پایهٔ چاپ Kanpur 1279/1862–63 · ترجمهٔ The Mantiqi، پیش‌نویس

دربارهٔ این متن

al-Ṣughrā الصُّغْرَى

al-Sayyid al-Sharīf al-Jurjānī (d. 816/1413)

متن: فارسی, رونویسی The Mantiqi از چاپ سنگی، بدون حاشیه‌های کنار صفحه: Majmūʿa-yi manṭiq, Maṭbaʿ-i Alṭāfī, Kanpur 1279/1862–63, pp. 1–8 of the Ṣughrā, after the Kubrā دیدن تصویر اسکن
درس‌ها دنبال می‌کنند: al-Manṭiq al-manhajī li-l-mubtadiʾīn: al-Ṣughrā wa-l-Awsaṭ wa-l-Kubrā, Arabic version and arrangement by Muḥammad Anwar al-Badakhshānī (Jāmiʿat al-ʿUlūm al-Islāmiyya, ʿAllāma Banūrī Town), Islam Insight, Karachi 1420/1999, ص 5–18. درس‌ها توضیح خود The Mantiqi به ترتیب این چاپ است؛ متن آن دارای حق نشر است و نقل نمی‌شود.
ترجمه: کار خود The Mantiqi، به انگلیسی و به عربی اعراب‌گذاری‌شده؛ پیش‌نویس. عربی از فارسی ترجمه شده، نه از نسخه‌ای چاپی به عربی گرفته شده.
بازبینی: پیش‌نویس، در انتظار بازبینی Ustadh Muhammad Yusuf.

متن

زبان دیگری لازم داری؟ «Google Translate» بخشی از متن را در ترجمهٔ ماشینی گوگل باز می‌کند — برای برداشت نخست سودمند است، اما ما آن را بازبینی نکرده‌ایم. یا متن را در مترجم دلخواهت رونوشت کن.

خواندن همهٔ متن فارسی →

اصل فارسی، Majmūʿa-yi manṭiq, Kanpur 1279/1862–63

و دلیل چون مرکب شود از حملیات صرف آن را قیاس اقترانی خوانند و در وی چهار شکل منعقد گردد، و بیان این معنی آنست که چون در قضیهٔ حملیه نسبت محمول با موضوع مجهول باشد احتیاج باشد بمتوسطی که او را بهر یک ازین موضوع و محمول قضیهٔ مطلوبه نسبتی باشد تا بواسطهٔ معرفت این دو نسبت، نسبت محمول با موضوع که مطلوبست معلوم شود؛ مثلاً نسبت ج که محمول است با ب که موضوع است چون مجهول باشد، ا متوسط شود. پس اینجا سه جزو است: اول موضوع قضیهٔ مطلوبه، دوم محمول قضیهٔ مطلوبه، سوم متوسط. پس اگر متوسط محمول شود موضوع مطلوب را و موضوع شود محمول مطلوب را آن را شکل اول گویند چون کل ب ا و کل ا ج فکل ب ج، و اگر عکس این باشد آن را شکل چهارم گویند و این بعید از طبع است چون کل ا ب و کل ج ا فبعض ب ج، و اگر متوسط محمول شود هر دو را آن را شکل ثانی خوانند چون کل ب ا و لا شیء من ج ا فلا شیء من ب ج، و اگر هر دو را موضوع شود آن را شکل ثالث گویند چون کل ا ب و کل ا ج فبعض ب ج.

When a proof is made of categoricals alone, it is called a conjunctive syllogism (qiyās iqtirānī), and four figures arise in it. The explanation is this: when in a categorical proposition the relation of the predicate to the subject is unknown, there is need of a middle term that has a relation to each of the subject and the predicate of the proposition sought, so that through knowing these two relations the relation of the predicate to the subject, which is what is sought, becomes known. For instance, when the relation of C, the predicate, to B, the subject, is unknown, A becomes the middle. So there are three parts here: first, the subject of the proposition sought; second, its predicate; third, the middle. If the middle is the predicate of the subject sought and the subject of the predicate sought, it is called the first figure: every B is A, and every A is C, so every B is C. If it is the reverse, it is called the fourth figure, and it is far from nature: every A is B, and every C is A, so some B is C. If the middle is the predicate of both, it is called the second figure: every B is A, and no C is A, so no B is C. And if it is the subject of both, it is called the third figure: every A is B, and every A is C, so some B is C.

ترجمهٔ عربی

وَالدَّلِيلُ إِذَا تَرَكَّبَ مِنَ الْحَمْلِيَّاتِ الصِّرْفَةِ سُمِّيَ قِيَاسًا اقْتِرَانِيًّا، وَتَنْعَقِدُ فِيهِ أَرْبَعَةُ أَشْكَالٍ. وَبَيَانُ ذٰلِكَ أَنَّ نِسْبَةَ الْمَحْمُولِ إِلَى الْمَوْضُوعِ فِي الْقَضِيَّةِ الْحَمْلِيَّةِ إِذَا كَانَتْ مَجْهُولَةً احْتِيجَ إِلَى مُتَوَسِّطٍ لَهُ نِسْبَةٌ إِلَى كُلٍّ مِنْ مَوْضُوعِ الْقَضِيَّةِ الْمَطْلُوبَةِ وَمَحْمُولِهَا، لِيُعْلَمَ بِمَعْرِفَةِ هَاتَيْنِ النِّسْبَتَيْنِ نِسْبَةُ الْمَحْمُولِ إِلَى الْمَوْضُوعِ الَّتِي هِيَ الْمَطْلُوبُ؛ مَثَلًا إِذَا كَانَتْ نِسْبَةُ ج، وَهُوَ الْمَحْمُولُ، إِلَى ب، وَهُوَ الْمَوْضُوعُ، مَجْهُولَةً صَارَ أ مُتَوَسِّطًا. فَهُنَا ثَلَاثَةُ أَجْزَاءٍ: مَوْضُوعُ الْقَضِيَّةِ الْمَطْلُوبَةِ، وَمَحْمُولُهَا، وَالْمُتَوَسِّطُ. فَإِنْ كَانَ الْمُتَوَسِّطُ مَحْمُولًا لِمَوْضُوعِ الْمَطْلُوبِ وَمَوْضُوعًا لِمَحْمُولِهِ سُمِّيَ الشَّكْلَ الْأَوَّلَ، كَقَوْلِنَا: كُلُّ ب أ، وَكُلُّ أ ج، فَكُلُّ ب ج، وَإِنْ كَانَ بِالْعَكْسِ سُمِّيَ الشَّكْلَ الرَّابِعَ، وَهُوَ بَعِيدٌ عَنِ الطَّبْعِ، كَقَوْلِنَا: كُلُّ أ ب، وَكُلُّ ج أ، فَبَعْضُ ب ج، وَإِنْ كَانَ الْمُتَوَسِّطُ مَحْمُولًا لَهُمَا سُمِّيَ الشَّكْلَ الثَّانِيَ، كَقَوْلِنَا: كُلُّ ب أ، وَلَا شَيْءَ مِنْ ج أ، فَلَا شَيْءَ مِنْ ب ج، وَإِنْ كَانَ مَوْضُوعًا لَهُمَا سُمِّيَ الشَّكْلَ الثَّالِثَ، كَقَوْلِنَا: كُلُّ أ ب، وَكُلُّ أ ج، فَبَعْضُ ب ج.

ص 7–8

درس

A proof made only of is called the (qiyās iqtirānī). Suppose we do not know how the of a sought proposition relates to its : we want to know whether every man is a body. We need a (wasaṭ) that is tied to both. Take “animal”: every man is an animal, and every animal is a body, so every man is a body. The proposition that is sought is the (natīja).

The that contains the of the is the (ṣughrā); the one that contains its is the (kubrā). Where the stands in them decides the (shakl).

If the middle is the of the and the of the , it is the first : every man is an animal, every animal is a body, so every man is a body. If it is the subject of the minor and the predicate of the major, it is the fourth figure, which is far from the mind: one reaches the only after reversing the order or the . If it is the predicate of both, it is the second figure: every man is an animal, no stone is an animal, so no man is a stone. If it is the subject of both, it is the third figure: every man is an animal, every man is rational, so some animal is rational.

اصطلاحات

القِياسُ الاقْتِرانِيُّ al-qiyās al-iqtirānī: conjunctive syllogism: made of categoricals
الوَسَطُ al-wasaṭ: middle term, tied to both sides of the conclusion
النَّتِيجَةُ al-natīja: conclusion: the proposition sought
الصُّغْرَى al-ṣughrā: minor premise: holds the subject of the conclusion
الكُبْرَى al-kubrā: major premise: holds the predicate of the conclusion
الشَّكْلُ al-shakl: figure: set by where the middle term stands

مثال‌ها

كُلُّ إِنْسانٍ حَيَوانٌ، وَكُلُّ حَيَوانٍ جِسْمٌ، فَكُلُّ إِنْسانٍ جِسْمٌ
first figure
كُلُّ إِنْسانٍ حَيَوانٌ، وَلا شَيْءَ مِنَ الحَجَرِ بِحَيَوانٍ، فَلا شَيْءَ مِنَ الإِنْسانِ بِحَجَرٍ
second figure
كُلُّ إِنْسانٍ حَيَوانٌ، وَكُلُّ إِنْسانٍ ناطِقٌ، فَبَعْضُ الحَيَوانِ ناطِقٌ
third figure

خودت را بیازما

3 پرسش دربارهٔ این درس. با ۶ از ۱۰ یا بیشتر (دو ستاره) درس بعدی باز می‌شود.

پرسش 1
“Every man is an animal; every animal is a body; so every man is a body.” Which is the middle term?
پرسش 2
In which figure is the middle term the predicate of both premises?
پرسش 3
Why does the Ṣughrā call the fourth figure far from the mind?

درس بعدی: The exceptive syllogism

ادامه ←