Self-evident and acquired; reflection

و هر یک از تصور و تصدیق اگر بی فکر حاصل شود آن را ضروری و بدیهی خوانند چون تصور حرارت و برودت و تصدیق بآنکه آتش گرم است، و اگر بفکر حاصل شود آن را نظری و کسبی خوانند چون تصور روح و تصدیق بآنکه عالم حادث است.

Each of conception and assent, if it is had without reflection, is called necessary (ḍarūrī) and self-evident (badīhī), such as the conception of heat and cold and the assent that fire is hot; and if it is had through reflection, it is called theoretical (naẓarī) and acquired (kasbī), such as the conception of the spirit and the assent that the world came to be.

رونوشتص 1–2

و فکر آنست که در معلومات تصرف کنند بترتیب بعضی با بعض بر وجهی که ادا کند بدانستن مجهول. و هر چه در وی فکر کنند و بتصور دیگر ادا کند آن را معرّف و قول شارح خوانند، چنانکه معنی حیوان که جوهر جسم نامی حساس متحرک بالاراده است و معنی ناطق که دریابندهٔ معقولات است متفرق ترا معلوم باشد، پس هر دو را جمع کنی و گوئی حیوان ناطق، اینجا تصور انسان حاصل است. و هر چه در وی فکر کنند و بتصدیق ادا کند آن را دلیل و حجت خوانند، چنانکه گوئی عالم متغیر است و هر متغیر حادث است، پس عالم حادث است.

Reflection (fikr) is working on what is known, arranging some of it with some, in a way that leads to knowing what is unknown. Whatever one reflects on that leads to another conception is called a definer (muʿarrif) and an explanatory phrase (qawl shāriḥ): for instance, you know separately the meaning of “animal”, a substance, a growing body that senses and moves by will, and the meaning of “rational”, one that grasps intelligibles; then you put the two together and say “rational animal”, and here the conception of man is had. And whatever one reflects on that leads to an assent is called a proof (dalīl, ḥujja): as when you say “the world changes, and everything that changes came to be; so the world came to be”.

رونوشتص 2–3