Contradiction; the kinds of conditional

Assents · al-tanāquḍ wa-aqsām al-sharṭiyya · ص 75–76

التَّناقُضُ وَأَقْسامُ الشَّرْطِيَّةِ

پیش‌نویس · در انتظار بازبینی

متن فارسی بر پایهٔ چاپ Kanpur 1279/1862–63 · ترجمهٔ The Mantiqi، پیش‌نویس

دربارهٔ این متن

al-Kubrā الكُبْرَى

al-Sayyid al-Sharīf al-Jurjānī (d. 816/1413)

متن: فارسی, رونویسی The Mantiqi از چاپ سنگی، بدون حاشیه‌های کنار صفحه: Majmūʿa-yi manṭiq, Maṭbaʿ-i Alṭāfī, Kanpur 1279/1862–63, pp. 1–42 دیدن تصویر اسکن
درس‌ها دنبال می‌کنند: al-Manṭiq al-manhajī li-l-mubtadiʾīn: al-Ṣughrā wa-l-Awsaṭ wa-l-Kubrā, Arabic version and arrangement by Muḥammad Anwar al-Badakhshānī (Jāmiʿat al-ʿUlūm al-Islāmiyya, ʿAllāma Banūrī Town), Islam Insight, Karachi 1420/1999, ص 42–86. درس‌ها توضیح خود The Mantiqi به ترتیب این چاپ است؛ متن آن دارای حق نشر است و نقل نمی‌شود.
ترجمه: کار خود The Mantiqi، به انگلیسی و به عربی اعراب‌گذاری‌شده؛ پیش‌نویس. عربی از فارسی ترجمه شده، نه از نسخه‌ای چاپی به عربی گرفته شده.
بازبینی: پیش‌نویس، در انتظار بازبینی Ustadh Muhammad Yusuf.

متن

زبان دیگری لازم داری؟ «Google Translate» بخشی از متن را در ترجمهٔ ماشینی گوگل باز می‌کند — برای برداشت نخست سودمند است، اما ما آن را بازبینی نکرده‌ایم. یا متن را در مترجم دلخواهت رونوشت کن.

خواندن همهٔ متن فارسی →

اصل فارسی، Majmūʿa-yi manṭiq, Kanpur 1279/1862–63

فصل. نقیض قضیه قضیهٔ دیگر باشد که با وی در سلب و ایجاب و در کلیت و جزئیت و جهت مخالف باشد بحیثیتی که صدق هر یک لذاته مستلزم کذب دیگری باشد و کذب هر یک لذاته مستلزم صدق دیگری باشد، پس نقیض موجبهٔ کلیه سالبهٔ جزئیه باشد و نقیض سالبهٔ کلیه موجبهٔ جزئیه. فصل. قضیهٔ شرطیهٔ متصله لزومیه باشد اگر اتصال یا سلب اتصال ضروری باشد چنانکه گذشت، و اتفاقیه باشد اگر اتصال یا سلب وی ضروری نباشد چنانکه اگر انسان ناطق است حمار ناهق است. و قضیهٔ منفصله یا حقیقیه باشد اگر انفصال در وجود و عدم باشد، چون این عدد یا زوج باشد یا فرد، یعنی هر دو مجتمع نشوند و مرتفع نشوند؛ و یا مانعة الجمع باشد اگر انفصال در وجود باشد، چنانکه گوئی این چیز یا شجر باشد یا حجر، یعنی هر دو مجتمع نشوند لیکن ارتفاع شاید؛ و یا مانعة الخلو باشد اگر انفصال در عدم باشد، چنانکه گوئی زید یا در دریاست یا غرق نشود، یعنی هر دو مرتفع نشوند لیکن اجتماع شاید. فصل. تناقض و عکس در شرطیات بر قیاس حملیات معلوم شود.

Section. The contradictory of a proposition is another proposition that differs from it in negation and affirmation, in universality and particularity, and in modality, in such a way that the truth of each in itself entails the falsehood of the other, and the falsehood of each in itself entails the truth of the other. So the contradictory of the universal affirmative is the particular negative, and the contradictory of the universal negative is the particular affirmative. Section. A connective conditional is necessary (luzūmiyya) if the connection, or its denial, is necessary, as has been seen; and coincidental (ittifāqiyya) if the connection, or its denial, is not necessary, as in “if man is rational, the donkey brays”. A disjunctive is real if the separation holds in being and not being, like “this number is either even or odd”, that is, the two are neither found together nor both absent; or it excludes being together if the separation holds in being only, as when you say “this thing is either a tree or a stone”, that is, the two are not found together, but both may be absent; or it excludes being absent if the separation holds in not being only, as when you say “Zayd is either in the sea or does not drown”, that is, the two are not both absent, but they may be found together. Section. Contradiction and conversion among conditionals are known by analogy with categoricals.

ترجمهٔ عربی

فَصْلٌ. نَقِيضُ الْقَضِيَّةِ قَضِيَّةٌ أُخْرَى تُخَالِفُهَا فِي السَّلْبِ وَالْإِيجَابِ وَفِي الْكُلِّيَّةِ وَالْجُزْئِيَّةِ وَفِي الْجِهَةِ، بِحَيْثُ يَسْتَلْزِمُ صِدْقُ كُلٍّ مِنْهُمَا لِذَاتِهِ كَذِبَ الْأُخْرَى، وَكَذِبُ كُلٍّ مِنْهُمَا لِذَاتِهِ صِدْقَ الْأُخْرَى. فَنَقِيضُ الْمُوجَبَةِ الْكُلِّيَّةِ السَّالِبَةُ الْجُزْئِيَّةُ، وَنَقِيضُ السَّالِبَةِ الْكُلِّيَّةِ الْمُوجَبَةُ الْجُزْئِيَّةُ. فَصْلٌ. الشَّرْطِيَّةُ الْمُتَّصِلَةُ لُزُومِيَّةٌ إِنْ كَانَ الِاتِّصَالُ أَوْ سَلْبُهُ ضَرُورِيًّا كَمَا مَرَّ، وَاتِّفَاقِيَّةٌ إِنْ لَمْ يَكُنْ الِاتِّصَالُ أَوْ سَلْبُهُ ضَرُورِيًّا، كَقَوْلِنَا: إِنْ كَانَ الْإِنْسَانُ نَاطِقًا فَالْحِمَارُ نَاهِقٌ. وَالْمُنْفَصِلَةُ إِمَّا حَقِيقِيَّةٌ إِنْ كَانَ الِانْفِصَالُ فِي الْوُجُودِ وَالْعَدَمِ، كَقَوْلِنَا: هٰذَا الْعَدَدُ إِمَّا زَوْجٌ أَوْ فَرْدٌ، أَيْ لَا يَجْتَمِعَانِ وَلَا يَرْتَفِعَانِ، وَإِمَّا مَانِعَةُ الْجَمْعِ إِنْ كَانَ الِانْفِصَالُ فِي الْوُجُودِ فَقَطْ، كَقَوْلِكَ: هٰذَا الشَّيْءُ إِمَّا شَجَرٌ أَوْ حَجَرٌ، أَيْ لَا يَجْتَمِعَانِ وَلٰكِنْ قَدْ يَرْتَفِعَانِ، وَإِمَّا مَانِعَةُ الْخُلُوِّ إِنْ كَانَ الِانْفِصَالُ فِي الْعَدَمِ فَقَطْ، كَقَوْلِكَ: زَيْدٌ إِمَّا أَنْ يَكُونَ فِي الْبَحْرِ وَإِمَّا أَلَّا يَغْرَقَ، أَيْ لَا يَرْتَفِعَانِ وَلٰكِنْ قَدْ يَجْتَمِعَانِ. فَصْلٌ. وَيُعْلَمُ التَّنَاقُضُ وَالْعَكْسُ فِي الشَّرْطِيَّاتِ عَلَى قِيَاسِ الْحَمْلِيَّاتِ.

ص 32–33

درس

is the difference of two in and , in universality and particularity, and in modality, such that the truth of one entails the falsehood of the other by that difference itself and not for another reason. The contradictory of the is the , “every man is an animal” and “some man is not an animal”, and the reverse; the contradictory of the is the , “no man is a stone” and “some man is a stone”.

A is necessary (luzūmiyya) when the connection, affirmed or denied, is necessary: “if the sun is up, it is day”. It is coincidental (ittifāqiyya) when it is not: “if man is rational, the donkey brays” — the two are both true, but neither brings the other.

A is real (ḥaqīqiyya) when the separation holds in being and not being: “this number is either even or odd” — the two can neither be together nor both be absent. It excludes being together (māniʿat al-jamʿ) when the separation is in being only: “this thing is either a tree or a stone” — it cannot be both, but it can be something else, a man. It excludes being absent (māniʿat al-khuluww) when the separation is in absence only: “this thing is either not a stone or not a tree” — both parts cannot be false, for then it would be a stone and a tree at once, but both can be true, as with a horse. and of conditionals follow those of .

اصطلاحات

التَّناقُضُ al-tanāquḍ: contradiction
اللُّزُومِيَّةُ al-luzūmiyya: necessary connective
الاتِّفاقِيَّةُ al-ittifāqiyya: coincidental connective
الحَقِيقِيَّةُ al-ḥaqīqiyya: real disjunctive
مانِعَةُ الجَمْعِ māniʿat al-jamʿ: excludes being together
مانِعَةُ الخُلُوِّ māniʿat al-khuluww: excludes being absent

مثال‌ها

إِنْ كانَ الإِنْسانُ ناطِقًا فَالحِمارُ ناهِقٌ
a coincidental connective
هٰذا الشَّيْءُ إِمّا شَجَرٌ وَإِمّا حَجَرٌ
excludes being together
هٰذا الشَّيْءُ إِمّا لا حَجَرٌ وَإِمّا لا شَجَرٌ
excludes being absent

خودت را بیازما

3 پرسش دربارهٔ این درس. با ۶ از ۱۰ یا بیشتر (دو ستاره) درس بعدی باز می‌شود.

پرسش 1
What is the contradictory of “no man is a stone”?
پرسش 2
“If man is rational, the donkey brays” is…
پرسش 3
“This thing is either a tree or a stone” — what can it be?

درس بعدی: Proof and its three kinds; the definition of the syllogism

ادامه ←